فال حافظ امروز ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ غزل شماره ۲۹۷-۲

زبان خامه ندارد سر بيان فراق
وگرنه شرح دهم با تو داستان فراق

دريغ مدت عمرم که بر اميد وصال
به سر رسيد و نيامد به سر زمان فراق

سری که بر سر گردون به فخر می‌سودم
به راستان که نهادم بر آستان فراق

چگونه باز کنم بال در هوای وصال
که ريخت مرغ دلم پر در آشيان فراق

کنون چه چاره که در بحر غم به گردابی
فتاد زورق صبرم ز بادبان فراق

بسی نماند که کشتی عمر غرقه شود
ز موج شوق تو در بحر بی‌کران فراق

اگر به دست من افتد فراق را بکشم
که روز هجر سيه باد و خان و مان فراق

رفيق خيل خياليم و همنشين شکيب
قرين آتش هجران و هم قران فراق

چگونه دعوی وصلت کنم به جان که شده‌ست
تنم وکيل قضا و دلم ضمان فراق

ز سوز شوق دلم شد کباب دور از يار
مدام خون جگر می‌خورم ز خوان فراق

فلک چو ديد سرم را اسير چنبر عشق
ببست گردن صبرم به ريسمان فراق

به پای شوق گر اين ره به سر شدی حافظ
به دست هجر ندادی کسی عنان فراق

شما در سایت ۱۲۰ واحد می توانید در لحظه فال حافظ بگیرید.

تفسیر غزل

**۱. زبان خامه ندارد سر بيان فراق / وگرنه شرح دهم با تو داستان فراق**
شاعر در آغاز غزل بیان می‌کند که غم و اندوه فراق آنچنان سترگ و فراتر از حد وصف است که حتی “زبان قلم” (زبان خامه)، که استعاره‌ای از قدرت بیان شاعرانه است، توانایی ابراز کامل آن را ندارد. او می‌گوید که اگر این قابلیت وجود داشت، تمام “داستان فراق” و رنج‌های بی‌شمار آن را برای معشوق بازگو می‌کرد، که نشان‌دهنده عمق و پیچیدگی تجربه جدایی است.

**۲. دريغ مدت عمرم که بر اميد وصال / به سر رسيد و نيامد به سر زمان فراق**
شاعر با حسرتی عمیق، از گذران تمام عمر خود شکوه می‌کند که در “امید وصال” و انتظار رسیدن به معشوق سپری شده است. اما دریغ که عمر او “به سر رسیده” و پایان یافته، در حالی که “زمان فراق” و دوره جدایی هنوز به سر نیامده است. این بیت اوج ناامیدی و تلخی عاشقی است که تمام هستی خود را وقف آرزویی کرده که هرگز محقق نشده و جدایی پایانی ندارد.

**۳. سری که بر سر گردون به فخر می‌سودم / به راستان که نهادم بر آستان فراق**
این بیت تصویری از سقوط و خواری حاصل از فراق را ارائه می‌دهد. شاعر می‌گوید که سری که پیشتر از غرور و عظمت “بر سر گردون” (بر اوج آسمان و فلک) می‌سود و نماد افتخار و سربلندی بود، اکنون از سر ناچاری و رنج، “به راستی” (به حقیقت) “بر آستان فراق” (درگاه جدایی) نهاده شده است. این بیانگر تسلیم کامل در برابر درد جدایی و از دست دادن عزت و شکوه گذشته است.

**۴. چگونه باز کنم بال در هوای وصال / که ريخت مرغ دلم پر در آشيان فراق**
با بهره‌گیری از استعاره پرنده، شاعر ناتوانی مطلق خود را در حرکت به سوی وصال بیان می‌کند. او می‌پرسد که “چگونه” می‌تواند “بال پرواز” به سوی “هوای وصال” (فضای رسیدن به معشوق) را بگشاید، در حالی که “مرغ دلش” (روح و جانش) در “آشیان فراق” (بستری که جدایی برایش فراهم آورده) تمام “پرهای” خود را ریخته و ناتوان شده است. این نشان‌دهنده یأس عمیق و از دست دادن هرگونه توانایی برای رسیدن به معشوق است.

**۵. کنون چه چاره که در بحر غم به گردابی / فتاد زورق صبرم ز بادبان فراق**
شاعر در این بیت، خود را در دریای غم و اندوه می‌بیند. او می‌پرسد که اکنون “چه چاره‌ای” (چه راه حلی) برای او باقی مانده، چرا که “قایق صبرش” (زورق صبرم) در “دریای غم” (بحر غم) دچار “گردابی” مهلک شده است. نکته شگفت‌انگیز این است که عامل این گرفتاری، “بادبان فراق” است؛ یعنی حتی ابزاری که می‌توانست او را در این مسیر یاری کند (صبر)، خود وسیله‌ای برای غرق شدن در ورطه نومیدی شده است.

**۶. بسی نماند که کشتی عمر غرقه شود / ز موج شوق تو در بحر بی‌کران فراق**
همانند بیت پیشین، استعاره دریا ادامه می‌یابد اما با شدت و تهدیدی فزاینده. شاعر می‌گوید که “بسی نمانده” (چندان زمانی نمانده) تا “کشتی عمرش” (کشتی زندگی‌اش) “غرق شود”. عامل این غرق شدن، “موج شوق” معشوق است که در “دریای بی‌کران فراق” او را در بر گرفته است. این بیت نشان‌دهده اوج رنج و نزدیکی به مرگ است، جایی که حتی اشتیاق وصال نیز در غیاب معشوق به عاملی ویرانگر تبدیل شده است.

**۷. اگر به دست من افتد فراق را بکشم / که روز هجر سيه باد و خان و مان فراق**
در این بیت، شاعر با خشم و نفرتی عمیق، فراق را شخصیتی زنده و دشمنی خونین می‌بیند. او با قاطعیت می‌گوید که “اگر فراق به دستش افتد، آن را خواهد کشت”. سپس نفرین می‌کند که “روز هجران سیاه باد” (تاریک و شوم شود) و “خان و مان فراق ویران و بر باد رود”. این بیت بیانگر نهایت کینه و نفرتی است که عاشق از جدایی در دل دارد و آرزوی محو کامل آن را می‌کند.

**۸. رفيق خيل خياليم و همنشين شکيب / قرين آتش هجران و هم قران فراق**
شاعر در این بیت، به توصیف حال و روز خود در غیاب معشوق می‌پردازد. او خود را “رفیق انبوه خیال” (خیل خیال) می‌داند، یعنی مدام در حال تخیل و تصور معشوق است. همچنین “همنشین شکیبایی” (شکيب) است، به این معنی که مجبور به تحمل و بردباری است. او “همراه آتش هجران” (قرین آتش هجران) است، یعنی پیوسته در رنج و سوزش دوری می‌سوزد، و “هم سرنوشت با فراق” (هم قران فراق) است، گویی سرنوشتش با جدایی گره خورده است.

**۹. چگونه دعوی وصلت کنم به جان که شده‌ست / تنم وکيل قضا و دلم ضمان فراق**
این بیت به پیچیدگی وضعیت روحی و جسمی شاعر می‌پردازد. او می‌پرسد که “چگونه” می‌تواند “ادعای وصال” (دعوی وصلت) کند، حتی “با جان خود” (به جان)، در حالی که “تنش” (جسمش) “وکیل قضا” (تابع سرنوشت و حکم الهی) و “دلش” (قلبش) “ضامن فراق” (عهده‌دار تحمل جدایی) شده است. این بیانگر تضاد درونی عمیقی است که اجازه نمی‌دهد او حتی در خیال خود نیز به وصال دست یابد.

**۱۰. ز سوز شوق دلم شد کباب دور از يار / مدام خون جگر می‌خورم ز خوان فراق**
شاعر به توصیف درد جسمانی و روحی خود بر اثر فراق می‌پردازد. “از سوزش و حرارت اشتیاق” (ز سوز شوق)، “دلش کباب شده” (از شدت غم و درد گداخته و سوخته است) و این حال “دور از یار” (در غیاب معشوق) رخ داده است. او سپس اضافه می‌کند که “همواره خون جگر می‌خورد” (کنایه از تحمل رنج‌های طاقت‌فرسا) “از سفره فراق” (خوان فراق)، که فراق را به میزبانی بی‌رحم تشبیه می‌کند که عاشق را مجبور به چشیدن تلخ‌ترین رنج‌ها می‌کند.

**۱۱. فلک چو ديد سرم را اسير چنبر عشق / ببست گردن صبرم به ريسمان فراق**
در این بیت، شاعر “آسمان” یا “سرنوشت” (فلک) را عاملی فعال در رنج خود می‌بیند. او می‌گوید وقتی “فلک دید” که “سرش اسیر کمند عشق” (در دام و چنبره عشق گرفتار) شده است، بلافاصله “گردن صبرش را با ریسمان فراق بست”. این بدان معناست که تقدیر، به محض مشاهده عشق و گرفتاری او در این دام، توانایی تحمل و شکیبایی او را با زنجیرهای جدایی محدود کرده و هرگونه رهایی را از او سلب کرده است.

**۱۲. به پای شوق گر اين ره به سر شدی حافظ / به دست هجر ندادی کسی عنان فراق**
در بیت پایانی (مقطع و تخلص)، حافظ با مخاطب قرار دادن خود، به فلسفه عمیق‌تر جدایی و وصال می‌پردازد. او می‌گوید “اگر این راه” (راه رسیدن به معشوق) “با پای اشتیاق” (صرفاً با نیروی شوق و آرزو) “به پایان می‌رسید”، آنگاه “هیچ کس زمام فراق را به دست هجران نمی‌داد”. یعنی اگر صرفاً خواستن و اشتیاق برای رسیدن کافی بود، هیچ عاشقی گرفتار جدایی نمی‌شد و کسی مهار فراق را به دست غیبت و دوری نمی‌سپرد. این بیت نشان می‌دهد که وصال فراتر از صرفاً آرزو و اشتیاق است و موانعی چون سرنوشت و قضا و قدر در آن دخیل‌اند.