عنوان «پایتخت جهانی معماری» که حاصل همکاری سازمان یونسکو و اتحادیه جهانی معماران است، با هدف آشکار ساختن نقش حیاتی معماری و برنامه‌ریزی شهری در رویارویی با چالش‌های پیچیده شهرهای امروزی بنیان گذاشته شده است. این افتخار تنها به دلیل برجستگی یا شهرت بناهای یک شهر اعطا نمی‌شود، بلکه به تعهد آن شهر در به‌کارگیری معماری، طرح‌ریزی شهری و فرهنگ برای دستیابی به توسعه‌ای پایدار اشاره دارد.
بر اساس اعلام یونسکو، انتخاب پکن ریشه در قابلیت‌های این شهر برای پیوند زدن یکی از غنی‌ترین میراث‌های معماری جهان با چشم‌اندازی آینده‌نگرانه برای پیشرفت پایدار شهری دارد. ساختار تاریخی، طرح‌های بازآفرینی و احیای شهر، و همچنین فرهنگ معماری معاصر پکن، همگی از جمله معیارهای اصلی در ارزیابی و انتخاب این کلان‌شهر بوده‌اند.
این انتخاب در حالی صورت می‌گیرد که پکن طی دهه‌های اخیر تحولات شگرفی را در کالبد شهری خود تجربه کرده است. از یک سو، بخش‌هایی از شهر همچنان بازتاب‌دهنده تاریخ پربار و میراث معماری دیرین چین هستند و از سوی دیگر، گسترش سازه‌های مدرن، فضاهای فرهنگی نوین و پروژه‌های عظیم شهری، سیمایی متفاوت و امروزی از پکن به نمایش می‌گذارد. همین هم‌زیستی منحصربه‌فرد میان گذشته و آینده، یکی از محوری‌ترین رویکردهای پکن در دوره میزبانی «پایتخت جهانی معماری» خواهد بود.
پکن برای سال ۲۰۲۹ شعار «بازگشت به تعادل» را برگزیده است؛ مفهومی که بر نقش معماری در برقراری پیوند میان فرهنگ، طبیعت و انسان تأکید دارد. این شعار قرار است چارچوبی برای کلیه برنامه‌های معماری و شهرسازی پکن در آستانه سال ۲۰۲۹ و در طول برگزاری رویدادهای آن باشد. برنامه پکن شامل تقویمی جامع از نمایشگاه‌ها، همایش‌ها، کارگاه‌های تخصصی و رویدادهای فرهنگی گسترده است. پیش‌بینی می‌شود این برنامه‌ها طیف وسیعی از متخصصان و گروه‌های مرتبط با محیط‌های ساخته شده، از معماران و شهرسازان گرفته تا پژوهشگران، دانشجویان، مسئولان دولتی، نمایندگان سازمان‌های بین‌المللی، دانشگاه‌ها، نهادهای فرهنگی و جوامع محلی را گرد هم آورد.
هدف اصلی این برنامه‌ها صرفاً به نمایش گذاشتن پروژه‌های معماری محدود نمی‌شود، بلکه ایجاد بستری برای گفت‌وگوی بین‌المللی درباره آینده شهرها و نقش محیط‌های ساخته شده در شکل‌گیری جوامعی پایدارتر، فراگیرتر و انسان‌محورتر است. در این چارچوب، موضوعاتی مانند شهرنشینی، حفاظت از میراث تاریخی، تاب‌آوری در برابر تغییرات اقلیمی، طراحی فراگیر و ارتقاء کیفیت زندگی شهری از اهمیت ویژه‌ای برخوردار خواهند بود.
انتخاب پکن همچنین نشان‌دهنده توجه فزاینده نهادهای بین‌المللی معماری به شهرهایی است که در آنها میراث تاریخی و توسعه معاصر در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. پکن نمونه‌ای برجسته از شهری است که در آن ساختار تاریخی و معماری سنتی با پروژه‌های عظیم معاصر و زیرساخت‌های نوین شهری هم‌زیستی دارد. چالش اصلی چنین شهری، ایجاد تعادل میان حفاظت از هویت تاریخی و پاسخ‌گویی به نیازهای یک کلان‌شهر مدرن و در حال توسعه است.
در همین راستا، پروژه‌های معماری معاصر پکن نیز بخشی از تصویری هستند که این شهر قصد دارد در دوره پایتخت جهانی معماری ارائه کند. مرکز هنرهای نمایشی پکن که توسط «پرکینز اند ویل» و «اشمیت همر لاسن» طراحی شده، یکی از نمونه‌های معماری فرهنگی معاصر در این شهر است. کتابخانه شهری پکن، که توسط استودیوی «اسنوهتا» طراحی شده، نمونه دیگری از تلاش برای ایجاد فضاهای عمومی فرهنگی جدید در مقیاس شهری محسوب می‌شود. همچنین موزه هنر آجری دونگ یوگان از دیگر پروژه‌هایی است که در روایت معماری معاصر پکن جای گرفته است.
در کنار ساخت بناهای جدید، پروژه‌های بهسازی محیطی و بازآفرینی شهری نیز در این رویکرد اهمیت دارند. پروژه بهبود محیطی معبد پنج اژدها، طراحی‌شده توسط URBANUS، نمونه‌ای از توجه به ارتباط میان میراث، فضای عمومی و بهبود محیط شهری است. چنین پروژه‌هایی نشان می‌دهند که نگاه به معماری در پایتخت جهانی معماری صرفاً به ساختمان‌های شاخص محدود نیست و می‌تواند شامل مداخله در فضاهای عمومی، بازآفرینی محله‌ها و ارتقای کیفیت محیط زندگی نیز باشد.
انتخاب پکن در عین حال در بستری گسترده‌تر از تحولات معماری و شهری چین قرار دارد. در سال‌های اخیر، شهرهای مختلف چین شاهد سرمایه‌گذاری قابل توجه در پروژه‌های فرهنگی و معماری معاصر بوده‌اند. شنژن، برای نمونه، به یکی از مراکز مهم معماری فرهنگی معاصر در چین تبدیل شده است. افتتاح موزه تاریخ طبیعی شنژن از جمله نمونه‌های شاخص این روند است؛ این موزه به عنوان بزرگ‌ترین موزه تاریخ طبیعی در جنوب چین معرفی شده است.
همچنین میدان فرهنگی خلیج شنژن با هدف ایجاد فضایی برای فعالیت‌های فرهنگی، طراحی و تبادل اندیشه و در قالب ترکیبی از یک مجموعه فرهنگی، موزه طراحی و پارک عمومی شکل گرفته است. طرح روستای هنری بیهایلو، نمونه‌ای دیگر از رویکردهای جدید در معماری چین است؛ پروژه‌ای که برنامه‌های فرهنگی، تجاری و عمومی را در ساختاری عمودی و متراکم ترکیب می‌کند.
تحولات معماری چین تنها به ساختمان‌ها و پروژه‌های فرهنگی محدود نیست و برنامه‌های مرتبط با محیط زیست، منظر و مقابله با تغییرات اقلیمی نیز در حال گسترش است. از جمله این اقدامات می‌توان به برنامه‌های احیای جنگل و مقابله با بیابان‌زایی اشاره کرد که بخشی از رویکرد گسترده‌تر چین برای مواجهه با چالش‌های زیست‌محیطی است.
پایتخت جهانی معماری ۲۰۲۹ برای پکن در نهایت فرصتی خواهد بود تا این شهر تصویری جامع از رابطه میان میراث، نوآوری و زندگی شهری ارائه کند. اهمیت این انتخاب در آن است که معماری در چارچوب این برنامه نه به عنوان مجموعه‌ای از بناهای منفرد، بلکه به عنوان ابزاری برای شکل دادن به شهرهای تاب‌آور، پایدار و قابل‌زیست دیده می‌شود.
پکن در سال ۲۰۲۹ نه تنها میزبان کنگره جهانی معماران خواهد بود، بلکه به صحنه‌ای بین‌المللی برای بررسی آینده معماری و شهرسازی تبدیل خواهد شد. شعار «بازگشت به تعادل» نیز نشان می‌دهد که محور اصلی این دوره، جست‌وجوی رابطه‌ای متوازن میان توسعه شهری و حفاظت از میراث، میان فناوری و طبیعت و میان نیازهای کلان‌شهر و کیفیت زندگی انسان خواهد بود.
