این زلزله، با وجود آنکه از نظر بزرگی شاید به پای برخی رویدادهای تاریخی ژاپن نمی‌رسید، اما به دلیل عمق فوق‌العاده کم، شدت بالای تکان‌ها و وقوع در منطقه‌ای که هنوز زخم‌های زلزله‌های ویرانگر ۲۰۱۶ را بر تن داشت، خسارات گسترده و عمیقی برجای گذاشت.
مهدی زارع، استاد بنام پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی، در گفت‌وگویی اختصاصی به تشریح جزئیات این رویداد پرداخت و گفت: «این زمین‌لرزه دقیقاً در ساعت ۱۶:۲۷:۱۵ به وقت محلی ژاپن به وقوع پیوست. بزرگی آن ۶.۸ و نکته مهم‌تر آنکه عمق کانونی آن تنها ۱۰ کیلومتر بود. مرکز این لرزش در نزدیکی شهر اوتو در بخش جنوبی استان کوماموتو قرار داشت و سازوکار آن نیز از نوع امتدادلغز در پوسته زمین گزارش شده است.»
وی با اشاره به شدت بی‌سابقه لرزش‌های ثبت‌شده افزود: «حداکثر شدت لرزه‌ای این رخداد به سطح ۷ در مقیاس سازمان هواشناسی ژاپن (JMA) رسید. ایستگاه‌های لرزه‌نگاری منطقه شتاب اوج زمین را تا ۱.۷ برابر شتاب جاذبه و سرعت اوج زمین را تا ۹۴.۲۶ سانتی‌متر بر ثانیه اندازه‌گیری کردند که گواه تکان‌های فوق‌العاده شدید در محدوده کانون زلزله بود.»
این خطه پیش‌تر شاهد لرزه‌های مرگبار بود
پروفسور زارع در ادامه سخنان خود به سابقه لرزه‌خیزی این منطقه اشاره کرد و توضیح داد: «محل دقیق وقوع این زمین‌لرزه، جزئی از سیستم خط ساختاری میانی ژاپن است؛ سیستمی که قطعات فعال آن در زلزله‌های ویرانگر کوماموتو در سال ۲۰۱۶ نیز عامل گسیختگی و تخریب بودند.»
او یادآور شد: «در سال ۲۰۱۶، ابتدا در ۱۴ آوریل زلزله‌ای با بزرگی ۶.۲ و سپس در ۱۶ آوریل یک زمین‌لرزه مهیب‌تر با بزرگی ۷ رخ داد که مجموعاً به جان باختن ۲۷۷ نفر انجامید. زلزله اخیر نیز، همانند رویدادهای سال ۲۰۱۶، به دلیل عمق بسیار کم کانون و شتاب بالای زمین، منجر به خسارات موضعی شدید در نواحی مرکزی و جنوبی جزیره کیوشو شد.»
صدها مجروح، ده‌ها ناپدید و خسارات گسترده
این استاد برجسته زلزله‌شناسی در خصوص آخرین گزارش‌ها از پیامدهای این رویداد فاجعه‌بار اظهار داشت: «اطلاعات اولیه حاکی از صدها زخمی و حدود ۳۴ نفر مفقودی است.»
به گفته وی، یکی از جدی‌ترین خسارات در مرکز خرید ایون کوماموتو در شهر کاشیما رخ داد، جایی که «بخشی از طبقه دوم سازه فرو ریخت و متعاقباً یک انفجار، که احتمالاً ناشی از نشت گاز بود، اتفاق افتاد. این حادثه منجر به محبوس شدن تعداد زیادی از کارکنان و خریداران زیر آوار شد و نگرانی‌ها را در مورد افزایش تلفات به شدت بالا برد.»
زارع افزود: «در شهر یاتسوشیرو نیز، دودکش عظیم کارخانه متعلق به صنایع کاغذ نیپون فرو ریخت و تعدادی از کارگران زیر آوار گرفتار شدند.»
او به دیگر خسارات اشاره کرد و ادامه داد: «بخش‌هایی از بزرگراه کیوشو دچار شکاف‌های عمیق شدند، فرودگاه کوماموتو برای بررسی‌های اضطراری باند پروازی خود را تعطیل کرد و حرکت قطارهای پرسرعت شینکانسن نیز متوقف شد. علاوه بر این، بیش از ۴۸ هزار خانه بدون برق ماندند و هم‌زمان گزارش‌هایی از اختلال در شبکه‌های ارتباطی و وقوع چندین آتش‌سوزی محلی منتشر شد.»
آسیب دوباره به قلعه تاریخی کوماموتو
زارع با اشاره به آسیب مجدد به یکی از مهم‌ترین نمادهای تاریخی ژاپن گفت: «قلعه تاریخی کوماموتو که پس از زلزله ۲۰۱۶ نزدیک به یک دهه تحت مرمت و بازسازی بود، در این زمین‌لرزه نیز دوباره متحمل آسیب شد و قسمت‌هایی از دیوارهای سنگی آن تخریب گردید.»
اخطار سونامی و جابه‌جایی بیش از ۳۰۰ هزار نفر
این زلزله‌شناس درباره اقدامات فوری دولت ژاپن توضیح داد: «بلافاصله پس از وقوع لرزش، سازمان هواشناسی ژاپن هشدار سونامی با ارتفاع تقریبی یک متر صادر کرد و برای سواحل دریای آریاکه و دریای یاتسوشیرو دستور تخلیه اعلام شد. البته، پس از مشاهده نوسانات محدود سطح آب، این هشدار لغو گردید.»
او افزود: «دولت ژاپن به ریاست نخست‌وزیر سانای تاکایچی، نیروهای ویژه مدیریت بحران را به کار گرفت و صدها نفر از نیروهای دفاع شخصی ژاپن برای عملیات جست‌وجو و نجات به منطقه آسیب‌دیده اعزام شدند. همچنین به بیش از ۳۰۰ هزار نفر از ساکنان دستور داده شد تا به پناهگاه‌های اضطراری منتقل شوند.»
زارع متذکر شد: «هم‌زمان با عملیات امدادرسانی، گرمای طاقت‌فرسای تابستان به چالشی جدی برای مدیریت بحران تبدیل شد. با افزایش دما تا حدود ۳۴ درجه سانتی‌گراد، مسئولین ژاپنی برای پیشگیری از گرمازدگی افرادی که در مراکز اسکان اضطراری بدون برق و سیستم‌های سرمایشی حضور داشتند، هشدارهای ویژه صادر کردند.»
چرا این زلزله تا این حد ویرانگر بود؟
زارع در پاسخ به این پرسش کلیدی که چرا یک زمین‌لرزه با بزرگی ۶.۸ توانست چنین خسارات وسیعی بر جای بگذارد، گفت: «بیشتر تلفات و مفقودی‌های این حادثه به فروریزش سازه‌ها، خطرات ثانویه و ویژگی‌های حرکت بسیار شدید زمین مربوط می‌شود.»
او تشریح کرد: «بیشترین تعداد افراد محبوس و مفقود مربوط به ریزش طبقه دوم مرکز خرید ایون مال کوماموتو بود؛ حادثه‌ای که با انفجار ثانویه، احتمالاً ناشی از گاز، همراه شد و یک خرابی سازه‌ای ساده را به بحرانی پیچیده با خطر آتش‌سوزی و گرفتار شدن شمار زیادی از افراد مبدل ساخت.»
این استاد پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی افزود: «در بخش صنعتی نیز فروریختن دودکش عظیم کارخانه صنایع کاغذ نیپون موجب گرفتار شدن کارگران زیر آوار شد و بخشی از تلفات و مفقودشدگان به همین حادثه بازمی‌گردد.»
شتاب ۱.۷ جی، عامل اصلی تخریب بالا
پروفسور زارع در پایان تأکید کرد: «عمق کم کانون زلزله، حدود ۱۰ کیلومتر، در کنار ثبت شتاب حداکثری ۱.۷ جی، باعث شد مناطقی نزدیک به کانون نظیر اوتو و بخش‌هایی از اطراف آن، شدت لرزه‌ای ۷ در مقیاس JMA، معادل تقریبی ۸ در مقیاس مرکالی، را تجربه کنند. چنین لرزشی برای سازه‌های قدیمی یا آسیب‌پذیر به شدت مخرب است و می‌تواند موجب فروریزش عناصر باربر ساختمان‌ها و تخریب موضعی منازل شود.»
او خاطرنشان کرد: «نباید از یاد برد که این منطقه هنوز به طور کامل از خسارات زمین‌لرزه‌های شدید سال ۲۰۱۶ بهبود نیافته بود. به همین دلیل، بسیاری از سازه‌ها، خاکریزها و استحکامات تاریخی که از قبل تحت فشار قرار داشتند، در برابر امواج لرزه‌ای جدید تاب نیاوردند و دچار شکست و تخریب شدند.»
