این رخدادها، این پرسش اساسی را مطرح می‌سازد که آیا خزر می‌تواند به جایگزینی پایدار برای مسیرهای جنوبی تجارت ایران تبدیل شود، یا اینکه همچنان در نقش مکمل باقی خواهد ماند؟
عبدالله مهاجر دارابی، یکی از اعضای هیات‌رئیسه اتاق بازرگانی ایران، در گفت‌وگویی که با اقتصادآنلاین انجام داده، ضمن تأکید بر پتانسیل‌های عظیم دریای خزر برای توسعه مناسبات تجاری با روسیه و کشورهای اوراسیا، اظهار داشته است که کریدورهای ریلی که از چین به قزاقستان امتداد یافته‌اند، قابلیت اتصال مستقیم به بنادر شمالی ایران را دارند. او همچنین از رشد چشمگیر ۴۵ درصدی سهم این بنادر در مبادلات تجاری خبر داده و بر لزوم توسعه و تقویت زیرساخت‌های لجستیکی تأکید ورزیده است.
به گفته دارابی، دریای خزر تنها به روسیه محدود نمی‌شود و کشورهای دیگری چون آذربایجان و قزاقستان نیز در این حوزه حضور دارند که می‌توان از ظرفیت آنها برای گسترش تجارت منطقه‌ای بهره‌برداری کرد. علاوه بر روسیه، ارتباط تجاری با ارمنستان، ازبکستان، تاجیکستان و قزاقستان نیز از طریق این مسیر دریایی امکان‌پذیر است.
وی در تشریح نحوه انتقال کالا به بنادر ایران، توضیح داد: حتی کریدورهای موجود از چین به قزاقستان، دارای اتصال ریلی به دریای خزر هستند. این ارتباط ریلی امکان انتقال کالا به بنادر شمالی ایران، مانند بنادر مازندران و گیلان، را فراهم می‌آورد.
عضو اتاق بازرگانی ایران با اشاره به عزم حاکمیت برای افزایش انتقال کالا از این مسیرها، اذعان داشت که در همین راستا، در سه هفته گذشته نشست‌هایی با حضور نمایندگان برجسته از سازمان توسعه تجارت، بانک مرکزی، مجلس (از جمله شمس‌الدین حسینی) و فعالان تجاری اتاق بازرگانی مازندران برگزار شده است تا بستر فعال‌سازی این پتانسیل‌ها فراهم آید.
دارابی با ارائه آمارهای موجود، اعلام کرد که پس از تشدید بحران در تنگه هرمز، سهم بنادر شمالی ایران از جمله امیرآباد، نوشهر، فریدونکنار و همچنین بندر کاسپین در مبادلات تجاری با روسیه حدود ۴۵ درصد افزایش یافته است. وی تصریح کرد که با ارتقای زیرساخت‌های لجستیکی و تجهیزات موردنیاز، این ظرفیت می‌تواند چندین برابر گسترش یابد و امکان بهره‌برداری حداکثری از آن محقق شود.
در رابطه با تأثیر توافقات احتمالی ایران و آمریکا بر تجارت دریایی از مسیر خزر، مهاجر دارابی بر این باور است که حتی در صورت وقوع چنین توافقی، باید از هم‌اکنون به فعال‌سازی حداکثری ظرفیت‌های موجود پرداخته شود و نباید انتظار شرایط خاص را کشید. او خاطرنشان کرد که این ظرفیت‌ها باید بالفعل شوند تا در صورت بروز هرگونه چالش در مسیرهای جنوبی، کشور بتواند از توانمندی‌های دریای خزر استفاده کند.
به عنوان مثال، دارابی توضیح داد که اگر قرار باشد کالایی از چین و از طریق مسیرهای دریایی کنونی وارد ایران شود، حدود ۴۵ روز زمان می‌برد. در حالی که با بهره‌گیری از مسیر ریلی چین به قزاقستان و سپس انتقال از طریق دریای خزر، این زمان به شکل قابل توجهی کاهش خواهد یافت.
این عضو هیات‌رئیسه اتاق بازرگانی ایران در پایان تأکید کرد که فعال‌سازی کامل دریای خزر مستلزم توسعه لجستیک و نوسازی تجهیزات است. او هشدار داد که حتی در شرایط توافق نیز، باید بنادر شمالی و امکانات موجود به‌روز شوند تا در هرگونه شرایط احتمالی، کشور با کمبود تجهیزات مواجه نگردد.
