او ضمن بررسی مهم‌ترین وقایع این دوره، به مجموعه‌ای از چالش‌های امنیتی، اقتصادی و اجتماعی اشاره کرد و تأکید ورزید که دولت در سخت‌ترین مقاطع پس از انقلاب، با اتکا به همراهی و همدلی مردم، در راستای اداره کشور کوشیده است.
رئیس‌جمهور در بخش نخست این مصاحبه که پیشتر منتشر شد، از عواملی چون جنگ، تشدید تحریم‌ها، ناترازی انرژی، بحران آب و خشکسالی به عنوان مهم‌ترین مسائل روز یاد کرد. وی همچنین با تبیین دیدگاه خود درباره مفاهیم «مردم» و «وفاق ملی»، خاطرنشان ساخت که تمام ایرانیان، فارغ از هرگونه گرایش، قومیت، جنسیت یا عقیده‌ای، مخاطب و هدف اقدامات دولت هستند و شایستگی و توانمندی باید تنها ملاک همکاری در مدیریت کشور باشد.
بخش دوم این گفت‌وگوی تلویزیونی رئیس‌جمهور با ملت، بر تشریح نقشه راه دولت برای ایجاد اصلاحات ساختاری در بدنه اقتصاد متمرکز بود. این اصلاحات از حوزه انرژی و نظام بانکی گرفته تا سیاست‌های یارانه‌ای، فرآیند خصوصی‌سازی، مدیریت شرکت‌های دولتی و توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل را دربرمی‌گیرد.
در این بخش، رئیس‌جمهور با اشاره به شرایط دشوار ناشی از تحریم‌ها، جنگ و محدودیت‌های اقتصادی، تأکید کرد که دولت، اصلاحات را ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای آینده روشن کشور می‌داند.
پزشکیان همچنین با توضیح اقدامات دولت در مسیر توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، بازنگری در نظام پرداخت یارانه‌ها، از میان برداشتن بستر رانت و فساد، تداوم اصلاحات در نظام بانکی و واگذاری حقیقی شرکت‌های اقتصادی، بر اهمیت مشارکت مردم و هماهنگی میان قوای سه‌گانه در پیشبرد این برنامه‌ها تأکید ورزید. وی هدف نهایی دولت را برقراری عدالت، افزایش کارآمدی و گذر پایدار از ناترازی‌های اقتصادی و انرژی اعلام کرد.
ناترازی‌های انرژی؛ چالش‌ها و راهکارها
رئیس‌جمهور در پاسخ به سؤالی درباره ناترازی انرژی هنگام تحویل گرفتن دولت، بیان داشت: «شرایطی که دولت را تحویل گرفتیم، به تفصیل قابل توضیح است، اما خلاصه‌اش این بود که در زمستان با قطعی برق، آب و گاز مواجه می‌شدیم. مجموع ذخایر انرژی ما تنها یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون لیتر بود و پیش‌بینی می‌شد تا آبان‌ماه بیشتر دوام نیاورد. پس از آن، دیگر سوختی برای گرداندن نیروگاه‌ها نداشتیم و کمبود گاز نیز مطرح بود که هم برق را تحت تأثیر قرار می‌داد و هم گرمایش را در زمستان دچار مشکل می‌کرد. اما با همکاری، همدلی و مدیریت صحیح، این اتفاق ناگوار رخ نداد.»
وی افزود: «هنگامی که از وفاق سخن می‌گویم، منظورم همین مردم هستند. این مردم بودند که با صرفه‌جویی در مصرف برق و گاز، کمک شایانی به ما کردند. ما نیز در کنار آن، برای تقویت نیروگاه‌هایمان تلاش کردیم. اکنون، پنل‌های خورشیدی نصب‌شده، نزدیک به هفت هزار مگاوات برق را وارد شبکه کرده‌اند. این حجم معادل حدود هفت میلیارد دلار است؛ سرمایه‌ای که ما در اختیار نداریم، اما این ظرفیت فعال شده و در حال گسترش است.»
او در ادامه گفت: «این اقدامات، از یک سو مشکل انرژی ما را مرتفع می‌سازد و روزبه‌روز نیز در حال توسعه است. با وجود جنگ، درگیری و محاصره، قرار بود ۳۰ هزار مگاوات پنل خورشیدی احداث کنیم، اما با مشکلات پیش‌رو نتوانستیم به این هدف دست یابیم. البته در قانون برنامه، در مجموع ۱۲ هزار مگاوات برای یک دوره پنج‌ساله پیش‌بینی شده است؛ اما ما خود را به این میزان محدود نمی‌کنیم و به دنبال آن هستیم که تا حداکثر توان، مشکل انرژی خود را از طریق انرژی‌های پاک حل نماییم؛ چرا که اکنون سوخت ارزان‌قیمت را هدر می‌دهیم، محیط زیست را آلوده می‌کنیم و در نهایت با کمبود مواجه می‌شویم.»
رئیس‌جمهور تأکید کرد: «امسال، با وجود اینکه نیروگاه‌های ما هدف حمله قرار گرفتند و روزانه نزدیک به ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ذخیره گازمان آسیب دید، شما قطعی برق بسیار کمی را تجربه کردید. امیدوارم از این پس شاهد هیچ‌گونه قطعی برق نباشیم. اگرچه در برخی نقاط و در اوج گرما، قطعی‌هایی وجود داشت، اما برنامه‌ریزی کرده‌ایم که برق صنایع و کارگاه‌ها به هیچ وجه قطع نشود و در حال کوشش برای تحقق این مهم هستیم.»
وی خاطرنشان ساخت: «همه این موفقیت‌ها با همراهی، همدلی و جهت‌گیری‌های صحیح و البته با مساعدت و همکاری مردم میسر شد و توانستیم مشکلات را مدیریت کنیم. برای زمستان نیز، با وجود کمبود روزانه ۲۳۰ میلیون مترمکعب گاز، در حال طراحی و برنامه‌ریزی دقیق هستیم تا به امید خدا مردم در زمستان با مشکلی روبه‌رو نشوند. این هدف را به حول و قوه الهی، با یاری مردم، همدلی و همراهی میان قوای سه‌گانه و آگاهی‌بخشی لازم به ملت، به سرانجام خواهیم رساند تا آنان نیز در این مسیر با ما همراه شوند.»
چالش‌های اقتصادی و نقش تحریم‌ها
پزشکیان در ادامه گفت‌وگو، درباره وضعیت اقتصادی کشور اظهار داشت: «یکی دیگر از ابعاد ناترازی‌ها، حوزه اقتصاد است که به طور مستقیم بر معیشت و سفره مردم اثر می‌گذارد. پیش از این، با مشکلات ناشی از تحریم‌ها مواجه بودیم و اکنون محاصره دریایی نیز به آن افزوده شده که ناترازی‌های اقتصادی را تشدید کرده است. روند کاملاً روشن است. دشمنان انتظار داشتند که کشور، به دلیل همین فشارهای فزاینده، فرو بپاشد. این روند سال‌هاست که ادامه دارد و به این دولت یا آن دولت خاص مربوط نیست. آنها همواره فشارها را افزایش داده و اقتصاد ما را روزبه‌روز در تنگنا قرار داده و با مشکل مواجه کرده‌اند. اکنون در دولت ما، این فشارها به اوج خود رسیده است و خودشان نیز در تحلیل‌هایشان ابراز تعجب می‌کنند که چرا ما سقوط نکرده‌ایم.»
وی افزود: «ما با همراهی کارشناسان، دانشگاهیان، مدیران و فعالان اقتصادی در حال پیگیری مسائل هستیم. جلسات متعددی با استادان اقتصاد، جامعه‌شناسی و ارتباطات دانشگاه‌ها برگزار کرده‌ایم و دانشگاه‌ها به طور جدی وارد میدان شده‌اند. با صنعتگران، اتاق صنعت، اتاق بازرگانی و اصناف نیز نشست‌های مختلفی داشته‌ایم. خود من بارها جلسه گذاشته‌ام و وزرای محترم نیز چندین بار جلسه برگزار کرده‌اند. با کمک آنها تلاش می‌کنیم موانع را از سر راهشان برداریم و آنان نیز به یاری ما آمده‌اند تا بتوانیم مشکلات را حل کنیم.»
رئیس‌جمهور اذعان داشت: «من نمی‌گویم که توانسته‌ایم همه مشکلات را حل کنیم. تحریم یک واقعیت است. وقتی نتوانیم نفت خود را بفروشیم، یعنی ارز کمتری خواهیم داشت؛ نه اینکه اصلاً ارز نداشته باشیم، اما میزان آن کمتر خواهد بود. وقتی ارز کمتری داشته باشیم، طبیعتاً با چالش‌هایی روبه‌رو می‌شویم. باید راهی پیدا کنیم که تا جایی که از دستمان برمی‌آید، این مشکلات را کاهش دهیم. این اتفاق خواهد افتاد، اما تحقق سریع آن دشوار است. وقتی این مسیر را بسته‌اند، ما نیز در حال طراحی راه‌های مختلف با همسایگانمان هستیم. تجارت خود را با آنها گسترش می‌دهیم و دادوستدمان را بیشتر می‌کنیم. از آنجا که امکان جابه‌جایی پول را نداریم، بخشی از مبادلات به صورت تهاتری انجام می‌شود.»
وی روابط با همسایگان را بسیار بهتر از گذشته توصیف کرد و گفت: «کشورهای همسایه همکاری بسیار خوبی با ما دارند. یکی از برنامه‌هایی که در جریان این جنگ، اغتشاشات و تنش‌ها طراحی کرده بودند، ایجاد ناآرامی از شمال‌غرب و جنوب‌شرق بود. آنها می‌گفتند از آن‌سوی مرزها افرادی وارد می‌شوند و در این مناطق اغتشاش ایجاد می‌کنند؛ اما خود کشورهای منطقه اجازه ندادند کسی به‌راحتی از آن‌طرف وارد شود و اغتشاش ایجاد کند. این موضوع بسیار مهمی است؛ یعنی همسایگان ما اجازه ندادند عده‌ای وارد کشور شوند و باعث اغتشاش شوند. نه‌تنها اجازه چنین کاری را ندادند، بلکه به ما کمک هم کردند. گفتن این مطالب ساده است، اما رسیدن به این وفاق و همدلی میان همسایگان و در داخل کشور، به‌گونه‌ای که همه طرح‌ها و نقشه‌هایی را که آنها کشیده بودند با مشکل مواجه کند، کار ساده‌ای نبوده است.»
پزشکیان این وضعیت را نتیجه پشتیبانی رهبری دانست و افزود: «این وضعیت به برکت همراهی، همدلی و پشتیبانی رهبر معظم انقلاب شهید، علی خامنه‌ای، شکل گرفت که در آن مقطع با قدرت از دولت و سیاست‌ها حمایت می‌کردند. هرجا گرفتار می‌شدیم و مشکلی پیدا می‌کردیم، خدمت ایشان می‌رسیدیم و ایشان با تمام توان پشتیبانی می‌کردند. اگر توانسته‌ایم تا امروز باقی بمانیم، نتیجه همان سیاست‌ها، جهت‌گیری‌ها، همراهی‌ها و رهنمودهای مقام معظم رهبری شهید، علی خامنه‌ای، بوده است. امروز نیز رهبر عزیزمان، سید مجتبی خامنه‌ای، با توصیه‌هایی که درباره وحدت و انسجام دارند، کمک می‌کنند تا بتوانیم مشکلات را حل کنیم.»
اصلاح نظام بانکی: گامی در جهت کنترل تورم
رئیس‌جمهور درباره تداوم اصلاح نظام بانکی عنوان کرد: «یکی از راه‌های کنترل تورم، اصلاح همین نظام بانکی است. اکنون نیز وزارت اقتصاد برنامه دارد ناترازی‌هایی را که در بانک‌ها وجود دارد، مدیریت کند. همچنین جلوی روندی را می‌گیرد که در آن، بانک‌ها گاهی منابع مالی را صرف خریدها و فعالیت‌های غیرتولیدی می‌کنند. این مسیر ادامه خواهد داشت و برای آن برنامه‌ریزی شده است؛ البته کار ساده‌ای هم نیست.»
او مثالی آورد: «آن زمانی که نماینده و نایب‌رئیس مجلس بودم، یک صندوق در مشهد دچار مشکل شده بود. هر روز در خیابان‌ها تظاهرات می‌شد، چون نمی‌توانستند پول مردم را پرداخت کنند. نه جمعیت آن‌قدر زیاد بود و نه حجم پول به این اندازه؛ اما در سراسر کشور هر روز اعتراضاتی شکل می‌گرفت. آن زمان، به روشی توانستیم آن مشکل را حل کنیم. بانک آینده که شاید ۱۰ برابر آن، یا حتی بیشتر، حجم و گستردگی داشت، بسته شد؛ بدون اینکه اعتراضی شکل بگیرد یا نگرانی خاصی در جامعه ایجاد شود. این موضوع نیز با تدبیر و مدیریتی انجام شد که شکل گرفت و البته با هماهنگی قوه قضاییه و مجلس محترم پیش رفت. برادرمان آقای دکتر قالیباف و برادرمان آقای اژه‌ای نیز در این مسیر همراهی کردند و مجموع این هماهنگی‌ها باعث شد بدون تنش از این مرحله عبور کنیم.»
بازنگری در سیاست ارز ترجیحی و مبارزه با فساد
پزشکیان در خصوص اصلاح سیاست ارز ترجیحی گفت: «ما نمی‌دانستیم قرار است جنگ شود. آنچه به آن معتقدیم عدالت است. در کشور، وقتی مثلاً یارانه می‌دهیم، معمولاً دهک‌های بالا بیشتر از دهک‌های پایین از آن مصرف می‌کنند؛ یارانه برق، گاز، آب، انرژی و هر چیز دیگری که بخواهید. درباره یارانه‌ای که برای کالاهای اساسی می‌دادیم نیز همین سؤال مطرح بود که چه کسانی بیشتر از آن استفاده می‌کردند؛ در حالی که باید این یارانه را به کسانی بدهیم که نیازمندترند و بیشتر به آن احتیاج دارند.»
وی توضیح داد: «قدم اولی که برداشتیم این بود که پولی را که در ابتدای زنجیره کالاهای اساسی پرداخت می‌کردیم، به مصرف‌کننده نهایی بدهیم؛ زیرا در این رفت‌وآمدهای اداری و فرآیندهای خرید، وقتی می‌خواستند کالایی بخرند، قیمت را بالاتر اعلام می‌کردند تا دلار بیشتری بگیرند و وقتی می‌خواستند کالا را به خارج صادر کنند، قیمت را پایین‌تر اعلام می‌کردند تا ارز آن را بازنگردانند. بعد هم وقتی کالا وارد بازار می‌شد، همان‌طور که همه می‌دانید، فسادهای مختلفی شکل می‌گرفت؛ کالا را پنهان می‌کردند، در جای دیگری مصرف می‌کردند یا دوباره صادر می‌کردند. چیزی را که مثلاً با قیمت ۲۸ دلار خریده بودند، در بازار با قیمت ۱۰۰ دلار می‌فروختند و از این قبیل اتفاقات رخ می‌داد.»
رئیس‌جمهور ادامه داد: «اما وقتی این ارز را به مصرف‌کننده نهایی دادیم، دیگر در آن مسیر امکان شکل‌گیری تخلف وجود ندارد. هرکس کالا را وارد کند، آن را به بازار می‌آورد و می‌فروشد. ما مابه‌التفاوت ارز را در قالب کالابرگ قرار دادیم. البته اکنون باید مبلغ کالابرگ را افزایش دهیم، چون قیمت‌ها گران‌تر شده است. اصولاً باید بتوانیم میزان کالابرگ را بالا ببریم تا مردم راحت باشند. در حال تلاش هستیم، اما به‌دلیل کمبود ارز و مشکلاتی که داریم، تا حدی با مشکل مواجهیم. با این حال، به امید خدا این مسئله را نیز حل خواهیم کرد.»
پزشکیان بر لزوم عدالت اجتماعی تأکید کرد: «البته باید کاری کنیم کسانی که به کمک دولت نیاز ندارند و حتی می‌توانند خودشان کمک کنند، سهم کمتری دریافت کنند و آن مقدار به دهک‌های پایین‌تر اضافه شود. اگر بتوانیم از آنها کم کنیم و به این گروه‌ها بیافزاییم، عدالت بیشتری برقرار خواهد شد. در دنیا و حتی در مباحث علمی نیز دیدگاه‌های مختلفی در این زمینه وجود دارد. مثلاً در بیمه از همه دو هزار تومان دریافت کنیم. درمان منی که پولدارم و یک میلیون تومان درآمد دارم، با فردی که پول ندارد و ۱۰ هزار تومان درآمد دارد، یکسان در نظر گرفته شود؛ یعنی من یک‌میلیونی یا ۱۰ میلیونی، دو هزار تومان بدهم و کسی که ۱۰ هزار تومان درآمد دارد نیز دو هزار تومان پرداخت کند. این در حقیقت ضدعدالت است. حتی بدتر از آن، این است که نه‌تنها عادلانه نیست، بلکه فشار بیشتری نیز به فرد کم‌درآمد وارد می‌کند. مثلاً دو هزار تومان یا ۲۰ هزار تومان برای کسی که یک میلیون یا ۱۰ میلیون تومان درآمد دارد، عدد مهمی نیست؛ اما برای فردی با درآمد پایین، همان ۲۰ هزار تومان رقم قابل‌توجهی است. به همین دلیل گفتند پرداخت‌ها باید متناسب شود؛ یعنی از همه، درصدی از حقوقشان دریافت کنیم.»
وی خاطرنشان ساخت: «زمانی که وزیر بودیم، قانون را اصلاح کردیم و گفتیم حق بیمه باید متناسب با حقوق افراد دریافت شود. شکل عادلانه‌تر آن این است که نظام را «پروگرسیو» کنند؛ یعنی هرکس درآمد بیشتری دارد، بیشتر بپردازد و هرکس درآمد کمتری دارد، کمتر پرداخت کند. این شیوه به عدالت نزدیک‌تر است. در دنیا نیز همین کار را انجام می‌دهند؛ در آمریکا، انگلستان و آلمان، یعنی کشورهایی که مملکت را با چنین روندی اداره می‌کنند، به همین شکل عمل می‌شود. ما اکنون فعلاً به‌صورت متناسب، از پولدار و کم‌درآمد درصدی دادیم؛ اما عدالت این است که از کسی که توان مالی بیشتری دارد، مقداری بیشتر بگیریم و به کسی که توان مالی کمتری دارد، پرداخت کنیم. تلاش خواهیم کرد این اتفاق رخ دهد و درباره کالابرگ نیز کاری خواهیم کرد که دست‌کم اجازه ندهیم در معیشت مردم مشکلی به وجود بیاید. اکنون در این زمینه مشکل داریم و در دولت نیز درباره آن بحث می‌کنیم، اما حتماً این کار را انجام خواهیم داد، ان‌شاءالله.»
کنترل بازار و مقابله با قاچاق
در پاسخ به سؤالی درباره افزایش تقاضا پس از اصلاح سیاست ارز ترجیحی، رئیس‌جمهور تصریح کرد: «اطلاعات من برعکس چیزی است که شما می‌گویید؛ تقاضا کاهش پیدا کرده است. درست است که قدرت مصرف مردم در دهک‌های یک، دو، سه، چهار و پنج افزایش یافته، اما بسیاری از کالاهایی که وارد می‌کردیم، از کشور خارج می‌شد و بعضی از آنها نیز اصلاً وارد نمی‌شد. بسیاری از همسایگان از مناطق مرزی وارد ایران می‌شدند، کالا می‌خریدند و با خود می‌بردند. با یک دلار می‌شد در ایران مقدار زیادی کالای اساسی خرید و خارج کرد. در نتیجه، جلوی همه این موارد گرفته شد و اکنون نیز در حال کنترل آن هستیم.»
وی با ارائه مثالی افزود: «در حال استخراج داده‌های مصرف نان هستیم که همچنان یارانه دریافت می‌کند. آمارها نشان داده است که مثلاً یک خانواده در یک ماه ۱۸ تن نان مصرف کرده یا خانواده‌ای دیگر هشت تن یا شش تن نان گرفته است. چنین چیزی اصلاً امکان‌پذیر نیست؛ بنابراین این نان به شکل دیگری مصرف می‌شود. اکنون در حال مدیریت این مسئله هستیم تا جلوی روندی را بگیریم که زمینه فساد، رانت، رشوه و قاچاق را فراهم می‌کند. هرچقدر هم ناظر بگذارید تا جلوی این اتفاقات را بگیرد، نتیجه‌ای نخواهد داشت. ۴۸ سال است که ناظر گذاشته‌ایم؛ چرا نتوانسته‌ایم مشکل را حل کنیم؟ تا زمانی که زمینه فساد وجود دارد، نمی‌توان جلوی فساد را گرفت. وقتی این زمینه‌ها از بین برود، دیگر به‌راحتی فسادی شکل نمی‌گیرد.»
پزشکیان تأکید کرد: «وقتی دلار را آزاد کردیم، هرکسی که دلار دولتی می‌گرفت، از یک رانت و امتیاز برخوردار می‌شد. در نتیجه، بر سر اینکه چه کسی این ارز را بگیرد، با یکدیگر دعوا می‌کردند. برای گرفتن یک امضاء رشوه می‌دادند تا آن امتیاز را به دست آورند. ما همه این سازوکارها را به هم زدیم. اکنون دیگر به آن امضاها نیازی نیست؛ فرد می‌تواند به‌راحتی کالا را وارد و در بازار عرضه کند. در نتیجه، هم زمینه فساد اداری در فرآیند امضاها از بین رفته، هم مشکلات گمرکی کاهش یافته و هم بخشی از مسائل بازار خودبه‌خود اصلاح شده است؛ البته این روند هنوز با وجود تحریم‌ها کامل نشده است. وقتی زمینه فساد را از بین بردی دیگر فسادی نمی‌تواند وجود داشته باشد.»
وی در خصوص اصلاحات در حوزه گردشگری گفت: «در موضوع گردشگری نیز زمانی دو هزار دلار ارز پرداخت می‌شد. افراد می‌رفتند، می‌گشتند و بازمی‌گشتند و سفر برایشان تقریباً رایگان تمام می‌شد؛ چون دلار ما را می‌گرفتند. برای چه باید چنین کاری انجام می‌دادیم؟ در نتیجه، کسانی که داراتر بودند و بیشتر از مقررات و قوانین ما اطلاع داشتند، از این مقررات بهره بیشتری می‌بردند. البته تقصیر آنها هم نبود؛ تقصیر مقرراتی بود که ما وضع کرده بودیم. اگر من می‌توانستم امتیازی بگیرم و ارزی دریافت کنم که قیمتش با بازار متفاوت بود، خودبه‌خود چندین میلیارد تومان نصیبم می‌شد.»
