به گزارش سایت ۱۲۰ واحد، طی روزهای اخیر گزارش‌های متعددی از سوی شهروندان درباره بروز اختلال‌های پیاپی در اتصال ابزارهای دور زدن فیلترینگ و ناپایداری ملموس شبکه اینترنت منتشر شده است. این نوسانات و قطع دسترسی در شرایطی رخ می‌دهد که مقامات وزارت ارتباطات از ضرورت بازنگری در مدیریت زیرساخت‌های دیجیتال سخن می‌گویند، اما کاربران در عمل با چالش‌های فزاینده‌ای روبه‌رو هستند.
نوسانات لحظه‌ای کیفیت اینترنت و پایداری رویکرد محدودسازی
وحید فرید، کارشناس و پژوهشگر حوزه امنیت شبکه، پیرامون وضعیت ناپایدار شبکه اظهار داشت که اگرچه داده‌های رسمی درباره پیاده‌سازی سازوکارهای تازه منتشر نشده، ولی افت و خیز کیفیت اینترنت در کشور به پدیده‌ای روزمره و حتی ساعتی مبدل شده است. او تأکید می‌کند که با وجود وعده‌های پیشین برای تسهیل دسترسی عموم، در لایه‌های سیاست‌گذاری نشانه‌ای از بهبود یا گشایش دیده نمی‌شود و جهت‌گیری کلی همچنان بر مسدودسازی بیشتر استوار است.
این کارشناس تصریح کرد تا زمانی که مراجع تصمیم‌گیرنده اصلی نظیر شورای عالی فضای مجازی چارچوب فعلی خود را حفظ کنند و بودجه‌های عمومی صرف انسداد ارتباطات جهانی شود، ایجاد ثبات و بهبود کیفی در وضعیت اینترنت غیرممکن خواهد بود.
شکل‌گیری گردش مالی هنگفت به بهای هزینه‌های تحمیلی بر مردم
وی درباره پیامدهای مالی و پدیده‌هایی نظیر بازارهای غیررسمی فیلترشکن اشاره کرد که واقعیت آشکار، تحمیل هزینه‌های سنگین بر سبد معیشت خانواده‌هاست. شهروندان ناچارند برای دسترسی به ابتدایی‌ترین خدمات آنلاین و برقراری ارتباط امن، مبالغ قابل‌توجهی بپردازند؛ موضوعی که چرخه‌ای پردرآمد و نامتعارف پیرامون محدودیت‌های فضای مجازی ایجاد کرده است.
آزمایش فناوری‌های تازه مسدودسازی در بستر شبکه
به گفته این متخصص شبکه، آرامش‌های مقطعی در بستر اینترنت معمولاً به معنای پایان اقدامات محدودکننده نیست، بلکه گاهی نشان‌دهنده تست و ارزیابی ابزارهای جدید پالایش ترافیک توسط نهادهای مربوطه است. با نهایی شدن این آزمایش‌ها، امواج تازه افت کیفیت یا قطعی گریبان‌گیر کاربران عادی و کسب‌وکارهای آنلاین می‌شود، بدون آنکه دلایل شفافی برای آن اعلام گردد.
اختلال هم‌زمان در ابزارهای متعدد؛ نشانه دگرگونی در هسته شبکه
فرید در خصوص نحوه تمایز میان نقص فنی فیلترشکن‌ها و مداخله عمدی در شبکه توضیح داد: زمانی که یک ابزار مشخص دچار قطعی می‌شود، می‌توان علت را در سرور یا زیرساخت همان سرویس جست‌وجو کرد؛ ولی هرگاه طیف وسیعی از نرم‌افزارها و پروتکل‌ها به‌طور هم‌زمان مختل شوند، این اتفاق دلیلی قوی بر دستکاری در تنظیمات هسته شبکه یا مسدودسازی درگاه‌ها و پروتکل‌های ارتباطی است.
کاهش سرعت و تداخل بسته‌ها؛ اشکال پنهان مسدودسازی
وی یادآور شد که فیلترینگ صرفاً به معنی قطع کامل خطوط ارتباطی نیست. ایجاد اختلالاتی نظیر دور ریختن تعمدی بسته‌های داده (Packet Loss)، تضعیف پهنای باند سرویس‌های بین‌المللی یا ایجاد محدودیت روی بازه‌های معین از آدرس‌های آی‌پی و شبکه‌های توزیع محتوا، باعث می‌شود کاربر با کندی شدید روبه‌رو شود در حالی که ظاهر شبکه برقرار است.
توسعه ساختارهای فنی پیچیده در انسداد ترافیک
این پژوهشگر با تأکید بر اینکه سازوکارهای پالایش اینترنت در کشور از پیچیدگی فنی بالایی برخوردار شده‌اند، عنوان کرد سرمایه‌گذاری‌های سنگینی برای ایجاد این موانع انجام گرفته است. از این رو، عقب‌نشینی از این مسیر ساده نخواهد بود. وی همچنین افزود هرچند مسدودسازی‌های خارجی ناشی از تحریم‌ها نیز بخشی از دسترسی ایرانیان را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد، اما رویکرد مسلط در مدیریت داخلی همچنان مبتنی بر محدودیت حداکثری است.
نقش اپراتورها و ضرورت تفکیک وظایف اجرایی
فرید در مورد تفاوت سطح اختلال میان اپراتورهای مخابراتی مختلف خاطرنشان ساخت که اپراتورها گرچه مرجع تصمیم‌گیری سیاست‌ها نیستند، اما بستر اجرای این دستورالعمل‌ها به‌شمار می‌روند. تفاوت‌های کیفی مشاهده‌شده در اینترنت اپراتورهای گوناگون، گویای آن است که شیوه‌ها و نقاط اعمال محدودیت در هر شبکه ساختار متفاوتی دارد. بنابراین شفاف‌سازی اختیارات و مسئولیت نهادهایی نظیر وزارت ارتباطات، شرکت زیرساخت و مرکز ملی فضای مجازی برای پاسخ‌گویی ضروری است.
عقب‌ماندگی در اقتصاد دیجیتال و مهاجرت نیروی متخصص
این کارشناس در پایان هشدار داد تداوم فیلترینگ و بسته‌بودن درگاه‌های فناوری، فاصله ایران با تحولات روز جهان را عمیق‌تر می‌کند. محدود شدن بستر رشد اقتصاد دیجیتال به همراه تشدید موج مهاجرت کارشناسان نخبه، آینده تجاری و قدرت رقابت کشور را به شدت فرسایش می‌دهد؛ فاصله‌ای که در سال‌های آتی با هیچ هزینه‌ای به آسانی جبران نخواهد شد.
