بی‌شک، جنگ یکی از دشوارترین این آزمون‌ها به شمار می‌رود؛ وضعیتی که در آن، فراتر از توان نظامی و ظرفیت‌های دفاعی، سرمایه اجتماعی، اعتماد عمومی و همبستگی مردم به مهم‌ترین پشتوانه و سپر دفاعی یک ملت تبدیل می‌شود.
تجربیات جهانی به‌وضوح نشان داده است که هرگاه جامعه‌ای در برابر هجمه‌های بیرونی، یکپارچه عمل کرده، با قدرت بیشتری توانسته از منافع و امنیت ملی خود پاسداری کند و مسیر دشوار عبور از بحران‌ها را هموار سازد. در چنین شرایطی، اتحاد ملی دیگر صرفاً یک مفهوم سیاسی یا اجتماعی نیست، بلکه به یک ضرورت راهبردی برای حفظ ثبات، امنیت و استقلال کشور تبدیل می‌شود. هنگامی که گروه‌ها و اقشار گوناگون جامعه، فارغ از تفاوت‌های قومی، فرهنگی، مذهبی و سیاسی، بر مدار منافع ملی و دفاع از آب‌وخاک خود متحد و همدل می‌شوند، توانایی کشور برای مقابله با تهدیدات به‌شکل چشمگیری افزایش می‌یابد. در مقابل، تضعیف سرمایه اجتماعی و ایجاد شکاف‌های داخلی می‌تواند مدیریت بحران را پیچیده‌تر کرده و زمینه سوءاستفاده دشمنان را فراهم آورد.
جنگ‌های کنونی تنها در میدان نبرد نظامی خلاصه نمی‌شوند، بلکه عرصه‌های اقتصادی، رسانه‌ای، سایبری و شناختی نیز به میادین اصلی رویارویی کشورها تبدیل شده‌اند. در این میان، حفظ آرامش جامعه، تقویت امید، ارتقاء اعتماد عمومی، تداوم فعالیت‌های اقتصادی و مقابله با جنگ روانی، از حیاتی‌ترین عوامل افزایش تاب‌آوری ملی محسوب می‌شوند. نقش مردم در این شرایط، تنها به حضور در جبهه‌های دفاعی محدود نمی‌شود، بلکه همراهی اجتماعی و مسئولیت‌پذیری همگانی نیز بخش قابل‌توجهی از قدرت یک کشور را شکل می‌دهد.
ایران نیز در مقاطع حساس تاریخی، از دوران پرافتخار دفاع مقدس گرفته تا مواجهه با تحریم‌های ظالمانه، تهدیدات امنیتی و تحولات پرفرازونشیب منطقه، به‌خوبی نشان داده است که انسجام و همدلی مردم، یکی از اساسی‌ترین عوامل حفظ ثبات و پشت سر گذاشتن دشواری‌ها بوده است.
امروزه نیز، در شرایطی که منطقه غرب آسیا با تحولات و تهدیدات امنیتی متعددی مواجه است، تقویت وفاق و همبستگی ملی، در کنار توان دفاعی و ظرفیت‌های راهبردی کشور، به‌عنوان یکی از ستون‌های اصلی امنیت پایدار و افزایش قدرت بازدارندگی ایران، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
منافع ملی؛ خط قرمزی که نباید قربانی رقابت‌های سیاسی شود
مهدی خورسند، تحلیلگر مسائل بین‌الملل، در گفت‌وگو با رسانه‌ها و با اشاره به تأکیدات رهبر معظم انقلاب بر «اتحاد مقدس»، توضیح می‌دهد: مفهوم اتحاد مقدسی که مورد تأکید رهبری است، دارای یک جنبه ظاهری است که بخشی از آن به اتحاد میان جریان‌های سیاسی بازمی‌گردد؛ اما متأسفانه امروز این اتحاد در شکننده‌ترین وضعیت خود قرار دارد.
وی با صراحت می‌افزاید: باید با جسارت و بدون تعارف اذعان کنم که جریان‌های سیاسی، چه اصلاح‌طلب و چه اصولگرا، و حتی گروه‌هایی که خود را وارث اصلی انقلاب می‌دانند، امروز به‌ویژه در حوزه سیاست خارجی که باید تأمین‌کننده منافع ملی باشد، در مواردی، منافع کشور را به گروگان منافع حزبی خود گرفته‌اند.
این تحلیلگر تأکید می‌کند: این موضوع هشداری جدی است که جریان‌های سیاسی باید به آن توجه کنند. در معنای ظاهری اتحاد، همه باید تحت یک چتر واحد و ریسمان وحدت‌بخش، یعنی کلام ولی‌فقیه زمان و رهبر معظم انقلاب، قرار گیرند. زیرا هر سخنی که از سوی جریان‌ها یا افراد مطرح می‌شود، باید بر پایه تأمین منافع ملی بنا شده باشد.
خورسند تصریح می‌کند: جریان اصلاح‌طلب از دریچه نگاه خود، تأمین حداکثری منافع ملی را تصور می‌کند و جریان اصولگرا نیز از زاویه دید خود به طرف مقابل انتقاد می‌کند. بنابراین، ضروری است که عینک‌ها و چارچوب‌های فکری خود را با فرمایشات رهبر معظم انقلاب همسو سازیم تا هیچ آسیبی به کشور وارد نشود.
وی با یادآوری فرمایش امام خمینی(ره) مبنی بر اینکه «اگر می‌خواهید به مملکت آسیبی وارد نشود، پشتیبان ولایت فقیه باشید»، می‌گوید: وحدت مقدس نیز دقیقاً به معنای چنگ زدن به همین ریسمان وحدتی است که ریشه در ولایت فقیه دارد.
اراده مردم؛ بزرگ‌ترین حامی ایران در برابر هجمه‌ها
این تحلیلگر بین‌الملل، در پاسخ به این پرسش که تجربه نبردهای معاصر چه نقشی را برای وحدت مردمی در موفقیت کشورها در برابر تهدیدات خارجی قائل است و ایران در این زمینه از چه قابلیت‌هایی برخوردار است، می‌افزاید: در جنگ‌های کلاسیک، ابزارهای نظامی معادلات صرفاً جنگی را تعیین می‌کنند؛ اما زمانی که اراده و همت مردمی و بسیج عمومی وارد میدان می‌شود، عملاً توان نظامی قدرتمندترین بازیگران نیز می‌تواند بی‌اثر گردد.
خورسند اظهار می‌دارد: اراده، همت و پشتیبانی ملی از آرمان‌های نظام سیاسی حاکم در کشوری که درگیر جنگ است، در برابر تجهیزات و قابلیت‌های کلان کشور مهاجم یا کشوری با برتری نظامی، یک عامل تعیین‌کننده حیاتی محسوب می‌شود.
وی با اشاره به دوران دفاع مقدس می‌افزاید: نمونه درخشان این حقیقت، جنگ هشت‌ساله ایران در برابر رژیم بعث عراق بود؛ رژیم بعث تنها یک بازیگر نبود و ما در آن جنگ اسیرانی از ۳۲ کشور و ملیت مختلف داشتیم، درحالی‌که هیچ حامی بین‌المللی نداشتیم. آنچه در برابر دشمن به ما قدرت بخشید، اراده و ایستادگی مردم و همسویی آنان با نظام سیاسی وقت بود.
این تحلیلگر بین‌الملل خاطرنشان می‌کند: امروز نیز پس از گذشت بیش از ۱۵۰ روز از جنگ، ملت ایران همچنان در میدان حاضر است و این حضور نشان‌دهنده اراده‌ای والاتر است؛ همان چنگ زدن به ریسمان وحدت الهی و یکپارچگی که از آن به‌عنوان «وحدت مقدس» یاد می‌شود.
خورسند ادامه می‌دهد: مردم ایران با وجود تمامی مشکلات اقتصادی، دیدگاه‌های متفاوت و حتی گاه متناقضی که در داخل کشور وجود دارد، مسیری رو به جلو را دنبال می‌کنند؛ اتفاقاً همین تفاوت دیدگاه‌ها می‌تواند موجب پیشرفت نظام و کشور شود.
وی با اشاره به نمونه‌ای از تأثیرات مقاومت و ایستادگی تصریح می‌کند: ساعتی اخبار شبکه‌های آمریکایی را دنبال می‌کردم و خبرگزاری آسوشیتدپرس درباره توافق اولیه ایران و آمریکا به این موضوع اشاره کرده بود که ایران باید از حمله به کشورهای منطقه جلوگیری کند و در مقابل، محاصره دریایی برداشته شود.
این تحلیلگر بین‌الملل می‌گوید: در متن تفاهم دو سه هفته گذشته، پیش‌شرط‌هایی مطرح شده بود؛ از جمله اینکه ایران باید تنگه هرمز را رها کند و در مقابل، محاصره دریایی برداشته شود. این موضوع نشان می‌دهد مقاومت شما نتیجه داده است؛ یعنی اراده و ایستادگی مردم موجب شده است که در این فضا بتوانید به حقوق خود دست پیدا کنید.
جهاد تبیین و اولویت منافع ملی؛ الزامات حیاتی برای حفظ انسجام کشور
خورسند در پاسخ به این پرسش که رسانه‌ها، مسئولان و مردم برای حفظ همبستگی ملی و مقابله با جنگ روانی دشمن و شایعات در این شرایط چه وظایفی بر عهده دارند، می‌افزاید: در این فضا، تبیین رسانه‌ای که رهبر معظم انقلاب از آن به‌عنوان «جهاد تبیین» یاد کرده‌اند، یکی از تکالیف اساسی و بنیادی مسئولان، رسانه‌ها، مردم، نخبگان و به‌ویژه خواص جامعه است.
وی اظهار می‌کند: کسانی که مدعی جایگاه اجتماعی هستند و خود را در جایگاه هدایت جامعه می‌بینند، باید چراغ راه مردم باشند. همچنان معتقدم مردم به خواص جامعه چشم دوخته‌اند و خواص بی‌بصیرت گاهی موجب ایجاد فتنه می‌شوند، اما خواص با بصیرت می‌توانند آرامش را به جامعه تزریق کنند.
این تحلیلگر مسائل بین‌الملل ادامه می‌دهد: ازاین‌رو، جهاد تبیین در شرایط کنونی می‌تواند الگویی مناسب برای رفتار رسانه‌ها و مسئولان باشد. اگر مردم ببینند تبیینی که از سوی مسئولان ارائه می‌شود، بر اساس آرامش و دستیابی به تعالی در جامعه است، آن را می‌پذیرند و سرلوحه عمل خود قرار می‌دهند.
خورسند در پاسخ به این پرسش که مهم‌ترین راهکار تقویت وحدت و انسجام ملی در شرایط فعلی چیست و این همبستگی چه تأثیری بر آینده کشور خواهد داشت، می‌افزاید: به نظر من، جریان‌های سیاسی که امروز در کشور موجب ایجاد تلاطم شده‌اند، باید خودخواهی‌های خود را کنار بگذارند و منافع ملی را در اولویت قرار دهند.
وی تأکید می‌کند: در پاسخ به سؤال نخست نیز اشاره کردم که منافع ملی باید در چارچوب منافع ملی باقی بماند و همه باید با یک عینک به این موضوع نگاه کنیم.
این تحلیلگر بین‌الملل خاطرنشان می‌کند: اگر در کشور اراده‌ای برای مذاکره شکل گرفت، جریان‌های سیاسی باید تمکین کنند و اگر اراده‌ای برای جنگ وجود داشت، باید اعتماد کنیم تا بتوانیم نتیجه بگیریم. اینکه در برابر هر مسئله‌ای یک موضع‌گیری یا یک فتنه رسانه‌ای در کشور شکل بگیرد، قطعاً سرانجام درستی برای کشور نخواهد داشت.
خورسند تصریح می‌کند: معتقدم باید تلاش کنیم با تمکین از شخص اول مملکت، رهبر معظم انقلاب، مسیر درست را طی کنیم تا ان‌شاءالله به سرمنزل مقصود برسیم.
وحدت ملی؛ ستون اصلی ایران در برابر تهدیدات دشمن
محمدحسین واثق‌کارگرنیا، رئیس شورای اسلامی شهر رشت، در گفت‌وگو با رسانه‌ها، اتحاد و انسجام ملی را مهم‌ترین عامل افزایش قدرت بازدارندگی و حفظ امنیت کشور می‌داند و اظهار می‌کند: مردم بزرگ‌ترین سرمایه هر کشوری هستند و اگر ملت در کنار یکدیگر باشند و احساس کنند در دفاع از کشور، امنیت و منافع ملی مسئولیت مشترکی دارند، هیچ دشمنی نمی‌تواند به اهداف پلید خود برسد. ممکن است کشوری از تجهیزات و توان نظامی بالایی برخوردار باشد، اما اگر از پشتوانه مردمی محروم باشد، در برابر تهدیدات بسیار آسیب‌پذیر خواهد بود.
وی با اشاره به تجربیات گذشته می‌افزاید: در دوران هشت‌ساله دفاع مقدس، جنگ ۱۲ روزه، جنگ رمضان و همچنین در جریان آشوب‌های متعدد، مردم ایران با وجود تفاوت سلیقه‌ها و دیدگاه‌ها، حول محور ایران، انقلاب و رهبری پایداری کردند. حضور پرشور و مستمر مردم در عرصه‌های مختلف، به‌ویژه حضور بیش از پنج‌ماهه آنان در میادین سراسر کشور که همچنان ادامه دارد، نشان داد سرمایه اصلی این کشور، همبستگی و همدلی مردم است. هدایت‌های حکیمانه رهبر معظم انقلاب در کنار بصیرت مردم، آرامش، انسجام و امید را در جامعه تقویت کرد و همین وحدت، پیام روشنی به دشمن داد که ملت ایران در بزنگاه‌های تاریخی، یکپارچه از کشور خود دفاع می‌کند.
رئیس شورای اسلامی شهر رشت با بیان اینکه تاریخ نشان می‌دهد هیچ کشوری تنها با سلاح و تجهیزات به پیروزی نرسیده است، خاطرنشان می‌کند: آنچه سرنوشت ملت‌ها را رقم می‌زند، ایستادگی و مقاومت مردم است. در دوران دفاع مقدس، حضور بسیج مردمی و همراهی اقشار مختلف جامعه، معادلات دشمن را بر هم زد و امروز نیز همان روحیه دلاورانه در ملت ایران زنده است.
واثق‌کارگرنیا تصریح می‌کند: ایران از ظرفیت‌های عظیمی همچون فرهنگ ایثار و شهادت، ایمان دینی، سرمایه اجتماعی، حضور جوانان پرشور، انسجام اقوام گوناگون و تجربه موفق عبور از بحران‌های مختلف برخوردار است. مردم با وجود اختلاف‌نظرهای سیاسی و مشکلات اقتصادی، در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و از منافع ملی دفاع می‌کنند و این بزرگ‌ترین قدرت بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران است.
وی با اشاره به نقش رسانه‌ها در حفظ همبستگی ملی می‌گوید: امروز یکی از مهم‌ترین میدان‌های نبرد، عرصه رسانه و افکار عمومی است و دشمن تلاش می‌کند با انتشار اخبار نادرست، شایعه‌سازی و ایجاد ناامیدی، انسجام جامعه را خدشه‌دار کند؛ ازاین‌رو مسئولیت همه، سنگین‌تر از گذشته است.
رئیس شورای اسلامی شهر رشت می‌افزاید: رسانه‌ها باید امانت‌دار حقیقت باشند و اخبار را با دقت، سرعت و مسئولیت‌پذیری منتشر کنند. مسئولان نیز باید با مردم صادقانه سخن بگویند، پاسخگوی مطالبات به‌حق باشند و با عملکرد خود اعتماد عمومی را تقویت کنند. هرچه فاصله میان مردم و مسئولان کمتر باشد، زمینه سوءاستفاده دشمن نیز کاهش پیدا خواهد کرد.
واثق‌کارگرنیا با تأکید بر نقش مردم در مقابله با جنگ روانی دشمن اظهار می‌کند: مردم همواره نشان داده‌اند که از بصیرت والایی برخوردارند و انتظار می‌رود همان‌گونه که در میدان‌های مختلف در کنار مسئولان و حافظان امنیت کشور ایستاده‌اند، در فضای مجازی نیز هر خبری را بدون اطمینان بازنشر نکنند و اجازه ندهند آرامش جامعه قربانی شایعات شود.
وی در پایان با بیان اینکه وحدت زمانی پایدار می‌ماند که مردم احساس کنند صدایشان شنیده می‌شود، می‌افزاید: خدمت صادقانه، عدالت، شفافیت، امیدآفرینی و تقویت اعتماد عمومی مهم‌ترین پایه‌های انسجام ملی است. باید از هر سخن و رفتاری که جامعه را دچار دوگانگی می‌کند، پرهیز کنیم، زیرا حفظ این سرمایه ارزشمند، افزون بر تضمین امنیت و اقتدار کشور، مسیر توسعه، پیشرفت و حل بسیاری از مشکلات را هموار خواهد کرد.
در شرایطی که تهدیدات علیه کشورها دیگر تنها به عرصه نظامی محدود نمی‌شود و جنگ‌های رسانه‌ای، اقتصادی و شناختی نیز به بخش مهمی از تقابل‌ها تبدیل شده‌اند، انسجام ملی و اعتماد متقابل میان مردم و مسئولان بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد.
تجربه تاریخی ملت ایران نشان داده است که در بزنگاه‌های حساس، همدلی و همراهی مردم می‌تواند به یکی از مهم‌ترین عوامل عبور از بحران‌ها و حفظ امنیت و استقلال کشور تبدیل شود.
امروز نیز تقویت سرمایه اجتماعی، افزایش اعتماد عمومی، توجه به مطالبات مردم و پرهیز از اختلافاتی که منافع ملی را تحت تأثیر قرار می‌دهد، ضرورتی انکارناپذیر است. حفظ وحدت و همبستگی ملی نه‌تنها قدرت بازدارندگی کشور را افزایش می‌دهد، بلکه زمینه را برای پیشرفت، توسعه و عبور موفق از چالش‌های پیش‌رو فراهم می‌کند؛ چراکه بزرگ‌ترین پشتوانه هر کشور، مردمی هستند که در لحظات سرنوشت‌ساز در کنار یکدیگر و در دفاع از منافع ملی ایستاده‌اند.
