ماجرا به سال ۱۹۰۰ میلادی و شهر پاریس بازمی‌گردد، جایی که دومین دوره بازی‌های المپیک نوین برگزار می‌شد. در آن زمان، ایران هنوز فاقد کمیته ملی المپیک، فدراسیون‌های ورزشی مدرن و حتی کاروان رسمی برای اعزام به مسابقات بود. با این وجود، نام یک ایرانی به نام «فریدون ملکم»، شمشیرباز زبردستی که در دوران پادشاهی مظفرالدین‌شاه قاجار و با پرچم ایران در رقابت‌های اپه شرکت کرد، در لیست ورزشکاران ثبت شد. این رویداد، آغازگر تاریخچه حضور ایران در المپیک بود.
حضور تنها یک ورزشکار ایرانی در آن زمان، از جنبه تاریخی اهمیت بالایی دارد. بر خلاف تصور عمومی، نقطه آغاز داستان المپیک ایران نه در لندن ۱۹۴۸، بلکه در پاریس ۱۹۰۰، یعنی در آخرین سال‌های قرن نوزدهم شکل گرفت. آن روزها ورزش مدرن هنوز در کشور ما ناشناخته بود و کمتر کسی می‌توانست تصور کند روزی ورزشکاران ایرانی در بزرگترین آوردگاه جهانی ورزش به مدال‌های رنگارنگ دست یابند.
فریدون ملکم، فرزند میرزا ملکم‌خان ناظم‌الدوله، یکی از برجسته‌ترین روشنفکران و دیپلمات‌های دوره قاجار بود. میرزا ملکم‌خان که اصالتاً از ارامنه جلفای اصفهان بود، از پیشگامان ایده‌های نوگرایانه، قانون‌خواهی و اصلاحات اداری در عرصه سیاسی ایران به شمار می‌رفت. او سال‌ها سفیر ایران در لندن بود و روزنامه «قانون» را در خارج از کشور منتشر می‌کرد. نام او در بسیاری از تحولات فکری مهم اواخر دوره ناصرالدین‌شاه و اوایل حکومت مظفرالدین‌شاه به چشم می‌خورد. با اینکه نظرات متفاوتی درباره کارنامه سیاسی او وجود دارد، اما کمتر مورخی می‌تواند تأثیر او بر جریان روشنفکری ایران را انکار کند.
فریدون در چنین محیط خانوادگی رشد کرد. بخش عمده کودکی و جوانی‌اش را در اروپا گذراند، در فرانسه تحصیل کرد و همزمان با فعالیت در محافل دیپلماتیک، به ورزش شمشیربازی علاقه‌مند شد. در آن دوران، شمشیربازی یکی از ورزش‌های اشرافی اروپا به حساب می‌آمد و در مدارس نظامی و آکادمی‌های معتبر تدریس می‌شد؛ ورزشی که بعدها نام فریدون ملکم را در تاریخ ایران جاودانه کرد.
همراه با برگزاری نمایشگاه جهانی پاریس در سال ۱۹۰۰، دومین دوره بازی‌های المپیک نیز برپا شد. این مسابقات با استانداردهای امروزی تفاوت‌های زیادی داشت و حتی بسیاری از شرکت‌کنندگان از ماهیت المپیکی رقابت‌ها آگاه نبودند. در همین شرایط خاص، فریدون ملکم در رشته اپه انفرادی به نمایندگی از ایران به رقابت پرداخت.
او در مرحله اول موفق عمل کرد و با قرار گرفتن در رده دوم گروه خود به دور بعدی راه یافت، اما در نهایت نتوانست به نیمه‌نهایی برسد و از گردونه مسابقات حذف شد. گرچه مدالی کسب نکرد، اما نامش برای همیشه به عنوان نخستین ورزشکار ایرانی حاضر در تاریخ بازی‌های المپیک ثبت شد؛ افتخاری که در حافظه ورزش ایران کمتر از آنچه شایسته آن است، مورد توجه قرار گرفته است.
با این حال، این حضور نباید با اعزام رسمی کاروان ورزشی ایران اشتباه گرفته شود. ایران در آن زمان هیچ چارچوب رسمی برای شرکت در المپیک نداشت و فریدون ملکم تنها به صورت انفرادی و با تأیید دولت وقت در مسابقات شرکت کرد. اولین اعزام رسمی کاروان ورزشی ایران، ۴۸ سال پس از آن و در المپیک ۱۹۴۸ لندن صورت گرفت؛ همان المپیکی که جعفر سلماسی اولین مدال تاریخ ورزش ایران را در رشته وزنه‌برداری به ارمغان آورد.
اطلاعات زیادی از زندگی فریدون ملکم پس از آن رقابت‌ها در دسترس نیست. بر خلاف پدر نامدارش که نقش پررنگی در تاریخ سیاسی و فکری ایران ایفا کرد، او بیشتر عمر خود را در اروپا گذراند و دیگر در عرصه ورزش یا سیاست به شهرت نرسید. سرانجام در سال ۱۹۵۴ در شهر برایتون انگلستان درگذشت.
امروز، بیش از ۱۲۵ سال از آن رقابت‌ها می‌گذرد، اما نام فریدون ملکم کمتر از جایگاه واقعی‌اش در تاریخ ورزش ایران یاد می‌شود؛ مردی که در روزگاری که هنوز خبری از کاروان‌های بزرگ، قهرمانان نامی، فدراسیون‌های ورزشی و تشکیلات حرفه‌ای نبود، نخستین قدم ایران را در معتبرترین رویداد ورزشی جهان برداشت؛ گامی کوچک در آن زمان، اما نقطه شروعی برای مسیری که بعدها به ده‌ها مدال المپیک و افتخارآفرینی ورزشکاران ایرانی در بالاترین سطح رقابت‌های جهانی منجر شد.
