او در این باره اظهار داشت: اگر رویکرد هیئت‌امنایی با برنامه‌ریزی نهادی دقیق، پشتوانه قوی کارشناسی و مکانیزم‌های نظارتی روشن به مرحله اجرا درآید، می‌تواند به ابزاری کلیدی و کارآمد برای بهبود کیفیت مدیریت، حفاظت، مرمت و بهره‌برداری فرهنگی از گنجینه‌های تاریخی ما بدل شود.
وی در ادامه افزود: ماهیت تخصصی و حساسیت بالای حوزه میراث فرهنگی ایجاب می‌کند که تصمیم‌گیری‌ها در این بخش با در نظر گرفتن همزمان ابعاد علمی، فنی، اجرایی و اجتماعی اتخاذ شوند. از این رو، نباید هیئت‌امنایی شدن مجموعه‌های تاریخی را تنها یک تغییر جزئی، بلکه باید آن را بخشی از یک تحول بنیادین در شیوه حکمرانی میراث فرهنگی کشور قلمداد کرد.
این کارشناس باتجربه میراث فرهنگی خاطرنشان ساخت: در صورتی که اعضای هیئت امنا از میان افراد صاحب‌نظر، متخصصان ورزیده، اساتید دانشگاهی و کارشناسان مجربی که شناخت عمیق و عملیاتی از سیستم حفاظت و مدیریت میراث فرهنگی دارند، انتخاب شوند، این ساختار جدید قادر خواهد بود به اتخاذ تصمیمات دقیق‌تر، افزایش سطح مسئولیت‌پذیری و ارتقای چشمگیر کیفیت عملکرد مجموعه‌های تاریخی کمک شایانی کند.
تخصص؛ رکن اصلی مدیریت کارآمد میراث فرهنگی
منتظر با تاکید فراوان بر اهمیت ترکیب اعضای هیئت‌های امنا تصریح کرد: حیاتی‌ترین شرط موفقیت این مدل، تخصص و آگاهی واقعی از میراث فرهنگی است. هیئت امنا نباید به بستری برای حضور افرادی تبدیل شود که فاقد هرگونه ارتباط تخصصی با موضوع هستند. بلکه باید از یک ترکیب متوازن از متخصصان میراث فرهنگی، کارشناسان حوزه‌های مرتبط، افراد با تجربه عملی و چهره‌هایی تشکیل شود که علاوه بر دانش فنی، دغدغه واقعی حفاظت از میراث تاریخی و فرهنگی میهن را در دل دارند.
او یادآور شد: آثار تاریخی بخش جدایی‌ناپذیری از حافظه جمعی، هویت ملی و سرمایه معنوی جامعه ما به شمار می‌روند. بنابراین، هر تصمیمی در مورد آن‌ها باید بر پایه دانش محکم، مستندات علمی معتبر و اصول حرفه‌ای حفاظت صورت گیرد. حضور نیروهای متخصص در بدنه تصمیم‌گیری هیئت‌های امنا یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر است، نه یک گزینه انتخابی.
این پیشکسوت حوزه میراث فرهنگی، نقش نخبگان و جامعه محلی را در این مدل مدیریتی بسیار مهم دانست و اظهار داشت: یکی از برجسته‌ترین مزایای بالقوه مدیریت هیئت‌امنایی، ایجاد فرصتی برای مشارکت فعال‌تر مردم، افراد خیر، نهادهای مردمی و پتانسیل‌های اجتماعی در فرآیند حفاظت است. اگر این ظرفیت‌ها به شکلی هدفمند و سازمان‌یافته به کار گرفته شوند، می‌توان از منابع و توان اجتماعی موجود برای حفظ پایدار میراث فرهنگی بهره‌برداری نمود.
مردمی‌سازی حفاظت از میراث؛ فرصتی با مدیریت هیئت‌امنایی
منتظر با بیان اینکه بدون همراهی و مشارکت جامعه، حفاظت از میراث فرهنگی به نتیجه مطلوب نخواهد رسید، تصریح کرد: هیئت‌امنایی شدن می‌تواند به عنوان یک فرصت طلایی برای مردمی‌سازی فرآیند حفاظت از مواریث فرهنگی کشور عمل کند؛ البته به شرطی که حدود مسئولیت‌ها، اختیارات، تعهدات و نحوه نظارت بر آن به صورت کاملاً شفاف و دقیق مشخص شوند.
او افزود: مشارکت مردمی زمانی معنا پیدا می‌کند که شهروندان بدانند چه نقشی در حراست از یک اثر تاریخی ایفا می‌کنند، منابع مالی چگونه به مصرف می‌رسند، تصمیمات بر چه مبنایی اتخاذ می‌شوند و نتایج عملکرد هیئت امنا چگونه مورد ارزیابی قرار خواهد گرفت. در چنین ساختاری، شفافیت نه تنها یک اصل، بلکه یکی از ارکان اصلی اعتماد عمومی محسوب می‌شود.
این چهره ماندگار میراث فرهنگی بر لزوم ایجاد مکانیزم‌های بازرسی و ارزیابی دقیق تاکید کرد و گفت: هرچه اختیارات مدیریتی افزایش می‌یابد، باید به همان نسبت، سازوکارهای نظارت، پاسخ‌گویی و ارزیابی عملکرد نیز تقویت شوند. هیئت امنا باید در قبال کیفیت حفاظت، چگونگی هزینه‌کرد منابع، رعایت ضوابط فنی و میزان دستیابی به اهداف تعیین‌شده، پاسخ‌گو باشد.
اجرای آزمایشی؛ گامی کلیدی برای سنجش و بهبود الگو
منتظر در ادامه پیشنهاد داد که پیش از تعمیم گسترده این الگو به تمامی کشور، اجرای آزمایشی آن در مجموعه‌های منتخب در دستور کار قرار گیرد. وی اظهار داشت: وزارت میراث فرهنگی می‌تواند با در نظر گرفتن ویژگی‌های مدیریتی، ظرفیت‌های اجتماعی و شرایط حفاظتی، چند اثر، موزه یا مجموعه شاخص را برگزیند و الگوی هیئت‌امنایی را به صورت پایلوت در آن‌ها به اجرا درآورد.
او افزود: اجرای آزمایشی این طرح، این امکان را فراهم می‌آورد تا نقاط قوت و ضعف، میزان مشارکت اجتماعی، کیفیت مدیریت منابع و تأثیر آن بر حفاظت و مرمت آثار به دقت مورد سنجش و ارزیابی قرار گیرد. پس از تحلیل نتایج به دست آمده، می‌توان در مورد اصلاح و گسترش این الگو تصمیمات مقتضی را اتخاذ کرد.
این پیشکسوت میراث فرهنگی خاطرنشان ساخت: اگر این فرآیند با شاخص‌های ارزیابی روشن، گزارش‌دهی منظم و نظارت تخصصی همراه شود، می‌تواند به شکل‌گیری یک الگوی بومی و کارآمد برای مدیریت پایدار میراث فرهنگی منجر گردد؛ الگویی که در آن ظرفیت‌های دولت، جامعه، نخبگان و خیرین در یک چارچوب مشخص و پاسخ‌گو، در کنار یکدیگر به فعالیت بپردازند.
منتظر در پایان تأکید کرد: هدف غایی از هرگونه اصلاح ساختار مدیریتی در حوزه میراث فرهنگی باید ارتقای کیفیت حفاظت و انتقال این سرمایه‌های گرانبها به نسل‌های آینده باشد. چنانچه هیئت‌های امنا بتوانند با تکیه بر تخصص، شفافیت، نظارت و مشارکت اجتماعی به این هدف دست یابند، قادر خواهند بود به یکی از الگوهای مؤثر در حکمرانی نوین میراث فرهنگی کشور تبدیل شوند.
