دیدار سه ساعته او با سلطان عمان و حضور نامه‌ای در کنار وزیر خارجه این کشور در نشست با لاریجانی، از عمق این گفت‌وگوها حکایت دارد.
این سفر حساس تنها چهار روز پس از نخستین دور مذاکرات غیرمستقیم تهران و واشنگتن با وساطت عمان، که از سوی مقامات ایرانی «شروعی مثبت» ارزیابی شده بود، صورت گرفت. لاریجانی در شرایطی به عمان رفت که منطقه شاهد تحرکات دیپلماتیک گسترده‌ای بود و همزمان، رئیس جمهور آمریکا، دونالد ترامپ، میزبان نخست‌وزیر اسرائیل در واشنگتن بود. این هم‌زمانی، سفر لاریجانی را به کانون توجه رسانه‌های بین‌المللی تبدیل کرد و آن را بخشی از پازل پیچیده مذاکرات ایران و آمریکا دانستند.
رایزنی با مقامات امنیتی عمان
عمان در طول سالیان متمادی، همواره نقش میانجیگری کلیدی میان ایران و آمریکا را برعهده داشته است. آغاز سفر لاریجانی با دیدار با مقام ارشد دفتر سلطنتی عمان، اهمیت ویژه این ملاقات‌ها را در چهارچوب روابط دوجانبه و تحولات منطقه نشان می‌دهد.
در جریان سفر رسمی به مسقط، علی لاریجانی، روز سه‌شنبه، با «ارتشبد سلطان بن محمد النعمانی»، وزیر دفتر سلطنتی عمان، دیدار و گفت‌وگو کرد. این ملاقات به‌عنوان سرآغاز گفت‌وگوهای سطوح بالاتر ارزیابی شد.
سه ساعت گفت‌وگو با سلطان عمان
The دبیر شورای عالی امنیت ملی سپس در دیداری تقریباً سه ساعته با هیثم بن طارق، سلطان عمان، به مذاکره پرداخت. طولانی بودن این دیدار شایان توجه ناظران سیاسی و رسانه‌ها بود و آن را نشانه‌ای از اهمیت و محرمانه بودن گفتگوها دانستند.
با وجود عدم انتشار رسمی جزئیات، سطح دیدار و ترکیب هیئت ایرانی بیانگر آن است که موضوعاتی فراتر از روابط دوجانبه، از جمله وضعیت منطقه و مسیر گفت‌وگوهای ایران و آمریکا، در دستور کار قرار داشته است.
راز یک نامه و گمانه‌زنی‌ها
به دنبال دیدار با سلطان عمان، علی لاریجانی بلافاصله با بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، دیدار کرد. ناظران سیاسی و رسانه‌های ایرانی فضای این مذاکرات را «مثبت و سازنده» توصیف کرده‌اند، با این حال همچنان محتوای دقیق گفت‌وگوها محرمانه باقی مانده است.
در این میان، انتشار تصاویری از این دیدار که در آن نامه‌ای در کنار وزیر خارجه عمان قابل مشاهده است، توجه رسانه‌ها و تحلیل‌گران را به خود جلب کرده است. این تصویر، گمانه‌زنی‌ها درباره نوع پیام‌های منتقل‌شده در این سفر را تقویت کرده و به فرضیه پاسخ ایران به آمریکا در این مذاکرات دامن زده است.
آیا لاریجانی حامل پاسخ ایران بود؟
خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارشی در مورد این سفر نوشت که علی لاریجانی «احتمالاً پاسخ ایران به گفت‌وگوهای غیرمستقیم جمعه گذشته با آمریکایی‌ها را به همراه دارد». این رسانه تاکید کرد که زمان‌بندی این سفر، تنها چهار روز پس از مذاکرات مسقط، نشان می‌دهد که نمی‌تواند یک رویدادی تصادفی و صرفاً تشریفاتی باشد.
بر اساس این گزارش، بسیاری از کارشناسان بر این باورند که تهران از طریق عمان در حال بررسی و انتقال پیام‌هایی در واکنش به مواضع آمریکا در دور نخست مذاکرات است؛ مواضعی که هنوز جزئیات رسمی آن از سوی طرفین اعلام نشده است. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه، از پاسخ به سوالات در این زمینه خودداری کرد و گفت که جزئیات مذاکرات را در نشست رسانه‌ای بیان نمی‌کند.
هم‌زمانی معنادار با سفر نتانیاهو به واشنگتن
این سفر در حالی انجام شد که نخست‌وزیر اسرائیل نیز راهی واشنگتن شده بود تا با دونالد ترامپ دیدار کند. رئیس جمهور ترامپ پیش از عزیمت به واشنگتن، آشکارا اعلام کرده بود که در دیدار با ترامپ، مبانی مذاکره با ایران را به طرف آمریکایی ارائه خواهد کرد.
شبکه ۱۳ تلویزیون اسرائیل گزارش داده است که حاکمیت اسرائیل قبل از سوار شدن به هواپیما اظهار داشته است: «اصولی برای مذاکره با ایران ارائه خواهم کرد؛ اصولی که نه تنها برای اسرائیل، بلکه برای هر طرفی که به دنبال امنیت است، مناسب محسوب می‌شود.»
این اظهارات، بیانگر تلاش اسرائیل برای تاثیرگذاری بر روند گفت‌وگوهای ایران و آمریکا است؛ تلاش‌هایی که در راستای ایجاد مانع در مسیر پیشرفت مذاکرات ارزیابی می‌شود.
آغاز مسیری پیچیده
دور جدید مذاکرات ایران و آمریکا با میانجیگری عمان در مسقط برگزار شد. آن زمان، وزیر امور خارجه ایران، عباس عراقچی، پس از این مذاکرات اعلام کرد که گفت‌وگوهای هسته‌ای با آمریکا «شروع خوبی داشته» و قرار است ادامه یابد.
عراقچی همچنین در روزهای پس از این مذاکرات، با وزرای خارجه ترکیه، مصر و عربستان سعودی گفت‌وگو کرد؛ تحرکاتی که نشان می‌دهد تهران همزمان در حال فعال‌سازی دیپلماسی منطقه‌ای خود است.
بخشی از یک دیپلماسی چندلایه
سفر لاریجانی به عمان را می‌توان بخشی از یک دیپلماسی چندلایه دانست که همزمان شامل گفت‌وگوهای غیرمستقیم با آمریکا، رایزنی‌های منطقه‌ای و مدیریت فشارهای بازیگرانی چون اسرائیل است. حضور دبیر شورای عالی امنیت ملی، آن هم پس از مذاکرات اولیه وزارت خارجه، نشان می‌دهد تهران احتمالاً در حال بررسی ورود به مرحله‌ای حساس‌تر از گفت‌وگوهاست؛ مرحله‌ای که پیام‌ها در آن، در بالاترین سطح منتقل می‌شوند.
به نظر می‌رسد که اگر نتایج این تبادل پاسخ‌ها و پیام‌ها مثبت باشد، دور دوم گفت‌وگوهای تهران و واشنگتن نیز برگزار خواهد شد. اما در صورت عدم موافقت آمریکا با پاسخ جمهوری اسلامی ایران، به احتمال قوی باب گفت‌وگو بسته خواهد شد.
باید توجه داشت که همه این تحرکات دیپلماتیک در شرایطی است که همچنان تحرکات نظامی آمریکا در خاورمیانه در حال تغییر و افزایش است. این یعنی دیپلماسی هنوز تحت‌الشعاع تهدید جنگ به فعالیت خود ادامه می‌دهد.
