تحلیل داده‌های میانگین دما در سطح کشور حاکی از آن است که دمای متوسط ایران طی هفت روز گذشته به ۳۱.۶ درجه سانتی‌گراد رسیده است. این رقم در مقایسه با میانگین بلندمدت برای همین دوره، که ۲۹.۸ درجه سانتی‌گراد است، افزایشی معادل ۱.۸ درجه را تجربه کرده است.
همچنین، میانگین دما از آغاز ماه جاری تاکنون ۳۰.۴ درجه سانتی‌گراد به ثبت رسیده است که نسبت به میانگین بلندمدت (۲۹.۶ درجه سانتی‌گراد) افزایش ۰.۹ درجه‌ای را نشان می‌دهد. در مقیاس فصلی نیز، میانگین دمای فعلی ۳۰.۵ درجه سانتی‌گراد است که در مقایسه با میانگین بلندمدت فصلی ۲۹.۴ درجه سانتی‌گراد، افزایشی ۱.۰ درجه‌ای را بازتاب می‌دهد.
به طور کلی، از ابتدای سال زراعی تا دهم مردادماه، دمای متوسط کشور ۱۷.۸ درجه سانتی‌گراد بوده است که نسبت به میانگین بلندمدت ۱۶.۷ درجه سانتی‌گراد، افزایشی ۱.۲ درجه‌ای را ثبت کرده. این داده‌ها به وضوح نشان می‌دهند که علی‌رغم تغییرات و افت و خیزهای جزئی دما در بازه‌های ماهانه و فصلی، مسیر کلی دمایی در طول سال آبی همچنان بالاتر از سطح طبیعی و نرمال بلندمدت قرار گرفته است.
بارش‌ها: ۰.۹ درصد بیشتر از حد نرمال در سال آبی جاری
داده‌های مربوط به بارش‌های کشور از آغاز سال آبی تا دهم مردادماه ۱۴۰۵، گویای توزیع نابرابر بارندگی در سراسر ایران است. در این مدت، میزان تأمین آب در کشور به ۹۸.۲۰ درصد رسیده است. بررسی نقشه‌های بارش تجمعی نشان می‌دهد که بیشترین حجم بارندگی در استان‌های واقع در شمال، شمال‌غرب، غرب و همچنین در نواحی کوهستانی ایران به ثبت رسیده است.
بر اساس گزارش‌های تازه سازمان هواشناسی، بیشترین حجم بارندگی‌ها در استان‌های ساحلی خزر شامل گلستان، مازندران و گیلان، بخش‌هایی از البرز و قزوین، همچنین در استان‌های شمال‌غربی و غربی کشور از جمله آذربایجان شرقی و غربی، اردبیل، زنجان، کردستان، کرمانشاه، لرستان و ایلام متمرکز بوده است. علاوه بر این، نقاطی از چهارمحال و بختیاری، خوزستان، کهگیلویه و بویراحمد، فارس و مناطق کوهستانی استان‌های مرکزی، خراسان شمالی، خراسان رضوی و بخش‌هایی از خراسان جنوبی نیز بارش‌های قابل توجهی را تجربه کرده‌اند.
نگاهی به میزان بارش‌ها در هفت روز اخیر نشان می‌دهد که میانگین بارش کشور به ۰.۱ میلی‌متر کاهش یافته که در مقایسه با حد نرمال بلندمدت برای همین دوره، افت ۸۹.۰ درصدی را نشان می‌دهد. با این حال، از شروع ماه جاری تا کنون، مجموع بارش‌ها به ۰.۳ میلی‌متر رسیده که افزایشی ۷۰.۵ درصدی را نسبت به میانگین بلندمدت مشابه نشان می‌دهد.
آمار بارش‌ها از ابتدای فصل جاری نیز حاکی از ثبت ۲.۸ میلی‌متر بارندگی در کشور است که در مقایسه با میانگین بلندمدت فصلی، کاهشی ۴۴.۳ درصدی را نشان می‌دهد. با این وجود، از آغاز سال آبی جاری تا به امروز، کشور مجموعاً ۲۲۹.۵ میلی‌متر بارش را تجربه کرده است. این مقدار در مقایسه با میانگین بلندمدت دوره مشابه (۲۲۷.۴ میلی‌متر)، افزایش جزئی ۰.۹ درصدی را به همراه داشته است.
افزایش ۲.۱ درصدی بارش‌ها در برخی مناطق و هشدار کم‌بارشی در ۱۸ استان
نمودارهای مقایسه‌ای اختلاف بارش‌های ثبت‌شده در سال آبی جاری با میانگین بلندمدت تا دهم مردادماه ۱۴۰۵، از کاهش چشمگیر بارندگی در اغلب استان‌های کشور حکایت دارد. این کاهش در بسیاری از مناطق از حد نرمال فراتر رفته، در حالی که در تعدادی دیگر از استان‌ها، میزان بارش‌ها بیش از میانگین بلندمدت گزارش شده است.
استان گیلان با ۲۱۷ میلی‌متر کاهش، در جایگاه نخست استان‌های با بیشترین افت بارندگی قرار گرفته است. پس از آن، تهران با ۱۰۸.۷ میلی‌متر و کهگیلویه و بویراحمد با ۹۹.۷ میلی‌متر کاهش، به ترتیب رتبه‌های بعدی را به خود اختصاص داده‌اند. استان‌های مرکزی، مازندران، قزوین و چهارمحال و بختیاری نیز با کاهشی بین ۷۲.۶ تا ۹۱.۷ میلی‌متر نسبت به میانگین بلندمدت، جزو مناطقی هستند که افت بارش محسوسی را تجربه کرده‌اند.
علاوه بر این، استان‌های قم با ۵۲ میلی‌متر، لرستان با ۵۱.۷ میلی‌متر، سمنان با ۳۶.۸ میلی‌متر، البرز با ۳۶.۷ میلی‌متر، همدان با ۲۶.۳ میلی‌متر و اصفهان با ۲۶.۲ میلی‌متر کاهش، سهم قابل توجهی از افت بارش‌ها را نسبت به میانگین بلندمدت نشان می‌دهند. استان‌های فارس، یزد، گلستان، اردبیل، سیستان و بلوچستان و خراسان رضوی نیز همگی شاهد کاهش بارندگی در بازه ۱.۷ تا ۲۱ میلی‌متر بوده‌اند.
در مقابل این کاهش‌ها، تحلیل جدیدترین داده‌های بارش در کشور نشانگر آن است که برخی استان‌ها، بارندگی‌هایی فراتر از میانگین بلندمدت خود دریافت کرده‌اند. به عنوان مثال، خراسان شمالی با ۰.۴ میلی‌متر، خوزستان با ۱.۵ میلی‌متر، آذربایجان شرقی با ۵.۲ میلی‌متر، زنجان با ۱۱.۷ میلی‌متر، کرمان با ۱۶.۸ میلی‌متر، خراسان جنوبی با ۴۸ میلی‌متر، بوشهر با ۶۱.۶ میلی‌متر، آذربایجان غربی با ۷۵.۵ میلی‌متر، کرمانشاه با ۷۶.۴ میلی‌متر، کردستان با ۸۰.۹ میلی‌متر، هرمزگان با ۱۱۶ میلی‌متر و ایلام با ۱۴۵.۳ میلی‌متر، بارش‌هایی بالاتر از حد نرمال بلندمدت خود را به ثبت رسانده‌اند.
داده‌های ارائه‌شده در نمودارها همچنین نشان می‌دهد که میانگین بلندمدت بارش‌ها در سطح ملی تا تاریخ یادشده، حدود ۲.۱ میلی‌متر افزایش را تجربه کرده که این خود بیانگر بارش‌های نسبتاً مطلوب‌تر از حد نرمال در بخش‌هایی از کشور است.
نشانی از پاییزی پربارش در افق؟
به گزارش سایت ۱۲۰ واحد، تازه‌ترین الگوهای اقلیمی نشان می‌دهند که پدیده مونسون، که تأثیری کلیدی بر آب‌وهوای ایران در فصل پاییز دارد، امسال ضعیف‌تر از حد معمول عمل کرده است. این وضعیت می‌تواند یک خبر خوب برای الگوی بارش‌های پاییزی کشور باشد و چشم‌انداز بارندگی را بهبود بخشد.
بر اساس تحلیل‌های متخصصان هواشناسی، کاهش فعالیت مونسون در مناطق متأثر از آن، به معنای تضعیف و عدم گسترش پرفشار جنب حاره‌ای بر فراز ایران است. این امر به نوبه خود، زمینه را برای ورود و فعالیت بهتر سامانه‌های بارشی در فصل پاییز فراهم می‌آورد و احتمال افزایش بارندگی‌ها را در سراسر کشور بالا می‌برد.
در نقطه مقابل، اگر مونسون تقویت شده و به فعالیت خود ادامه دهد، معمولاً شاهد گسترش پرفشار جنب حاره‌ای خواهیم بود. این پدیده، با مسدود کردن مسیر سامانه‌های بارشی، می‌تواند به کاهش بارندگی و خشک‌تر شدن فصل پاییز منجر شود.
جدیدترین اطلاعات جوی نشان می‌دهند که عملکرد مونسون در سال جاری به طور قابل توجهی کمتر از حد نرمال بوده است. متخصصان هواشناسی بر این باورند که اگر این روند در هفته‌های آتی نیز ادامه یابد، یکی از عوامل اصلی برای تجربه یک پاییز پربارش در ایران تقویت خواهد شد و امید به بارندگی‌های مطلوب در فصل پیش‌رو افزایش خواهد یافت.
جدیدترین چشم‌انداز هواشناسی برای پاییز
احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی کشور، در مورد دلایل دگرگونی در وضعیت بارش‌ها نسبت به سال گذشته توضیح داد: قسمتی از این تغییرات ریشه در پدیده‌های اقلیمی وسیع‌تر دارد. به عنوان مثال، سال گذشته تحت تأثیر پدیده «لانینا» بودیم که به تدریج شرایط جوی را تغییر داد. علاوه بر آن، فاکتورهای متعدد دیگری نیز بر میزان بارش‌ها تأثیرگذارند.
وظیفه افزود: مسیر حرکت سامانه‌های جوی از منطقه مدیترانه، در کنار شاخص‌هایی که وضعیت اقلیمی مناطق مختلف را مشخص می‌کنند، از جمله عوامل مهمی هستند که بر حجم و پراکنش بارندگی‌ها اثر می‌گذارند. به همین علت، نمی‌توان یک دلیل منفرد و مشخص برای تغییرات بارندگی ارائه داد؛ چرا که این پدیده از پیچیدگی‌های فراوانی برخوردار است.
ایشان خاطرنشان کرد: بارندگی، دما و سایر پدیده‌های جوی، نتیجه تعامل پیچیده مجموعه‌ای از سامانه‌ها و عوامل در مقیاس‌های مختلف هستند. این فرآیندهای طبیعی خارج از کنترل انسان عمل می‌کنند و سیستم اقلیمی زمین به طور ذاتی دستخوش چنین تغییراتی می‌شود.
او در ادامه بیان کرد: پدیده گرمایش جهانی در بسیاری از نقاط کره زمین، به کاهش بارش و دگرگونی‌های محسوس در الگوهای بارندگی منجر شده است. منطقه خاورمیانه نیز از این روند مستثنی نبوده و تحقیقات نشان می‌دهد که اکثر کشورهای این منطقه با روند کاهش بارندگی مواجه هستند.
وظیفه با تأکید بر عدم قطعیت گفت: در حال حاضر نمی‌توان به طور قطعی درباره میزان بارش‌های فصل پاییز اظهارنظر کرد، چرا که متغیرها و عوامل متعددی بر شرایط اقلیمی تأثیرگذارند که پیش‌بینی دقیق آنها در زمان کنونی امکان‌پذیر نیست. برای ارائه یک ارزیابی قابل اطمینان‌تر، نیازمند گذشت زمان بیشتری هستیم.
او یادآور شد: با توجه به وضعیت کنونی و نوسانات فازهای گرم و سرد در اقیانوس‌های آرام و هند، این احتمال تقویت می‌شود که پاییز در زمان معمول خود آغاز شود و شاهد بارش‌هایی فراتر از حد نرمال باشیم. البته ایشان تأکید کرد که این تنها یک سناریوی محتمل و نه یک پیش‌بینی قطعی است.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی در پایان سخنان خود اشاره کرد: فاکتورهای گوناگون دیگری نیز در تعیین الگوی بارش‌های پاییزی و اوایل زمستان نقش دارند که هنوز برای بررسی و ارزیابی دقیق آنها فرصت کافی فراهم نشده است. بنابراین، هرچند امیدواری به بارش‌های مطلوب در پاییز وجود دارد، اما کماکان باید به عدم قطعیت در این پیش‌بینی‌ها اذعان داشت و احتمال تغییر شرایط را مد نظر قرار داد.
