نشریه “نیو عرب” در گزارشی تحلیلی افشا کرد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور کنونی ایالات متحده، برای بار دوم در یک بازه زمانی کوتاه، از تصمیم برای انجام حملات ویرانگر در خاک ایران منصرف شده است.
ترامپ در پلتفرم شخصی خود، “تروث سوشال”، اعلام کرد که برنامه‌های حمله لغو شده‌اند، در حالی که تنها ساعاتی قبل هشدار داده بود که درگیری‌های پنج‌ماهه جاری به شکل چشمگیری تشدید خواهد شد.
تحولات اخیر چه بودند؟
طی هفته گذشته، رئیس‌جمهور ترامپ بارها تهدید کرده بود که برای اجبار ایران به گشودن مجدد تنگه هرمز، یک کارزار بمباران وسیع را به راه خواهد انداخت.
اواخر هفته گذشته، رسانه‌های متعدد آمریکایی گزارش دادند که ترامپ مجوز یک حمله جدید را صادر کرده است. به عنوان مثال، شبکه سی‌بی‌اس نیوز فاش ساخت که آمریکا و اسرائیل در حال برنامه‌ریزی برای یک عملیات مشترک با هدف نابودی نیروگاه‌ها و پالایشگاه‌های نفتی ایران هستند.
ترامپ روز جمعه تصریح کرده بود: «ما با شدت به آنها ضربه خواهیم زد. در نقطه‌ای، آنها خواهند گفت: دیگر تاب تحمل نداریم.»
اما تنها چند ساعت پس از این اظهارات تند، رئیس‌جمهور اعلام کرد که حمله لغو شده است و ادعا کرد که یک توافق صلح در آستانه نهایی شدن قرار دارد.
ترامپ در تراث سوشال اینگونه نوشت: «همین الان از سوی ایران و دیگر کشورهای خاورمیانه درخواست شده است که از هرگونه حمله خودداری کنیم، زیرا چارچوب یک توافق مورد توافق قرار گرفته است.»
به گفته او، این توافق شامل «گشایش فوری، کامل و بدون قید و شرط تنگه هرمز و پایان دادن به تهدید هسته‌ای ایران» خواهد بود.
این رویداد، جدیدترین نمونه از یک الگوی تکراری است که در آن رئیس‌جمهور آمریکا بارها از تهدیدهای تهاجمی خود عقب‌نشینی کرده است.
این الگو به ویژه در ماه آوریل به وضوح مشاهده شد، زمانی که او تهدید مشهور خود مبنی بر نابودی تمدن ایران را مطرح کرد، اما روز بعد با آتش‌بس موافقت کرد.
نقش کشورهای حوزه خلیج فارس در این میان چه بود؟
گمان می‌رود متحدان ترامپ در منطقه خاورمیانه، نقشی محوری در متقاعد کردن او برای خودداری از حمله ایفا کرده‌اند؛ زیرا آنها نگران بودند که ایران دست به تلافی‌جویی گسترده‌ای در منطقه خلیج فارس بزند.
یک مقام آمریکایی به وب‌سایت اکسیوس گفت که محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی، در تماسی با ترامپ در روز شنبه، «نگرانی عمیق خود را» نسبت به حملات احتمالی آمریکا ابراز کرده است. یک منبع دیگر نیز تأیید کرد که او از ترامپ خواسته است تا به سمت کاهش تنش‌ها حرکت کند.
عربستان سعودی در هفته‌های اخیر تحت حملات سنگین متحدان منطقه‌ای ایران قرار گرفته است، به طوری که حوثی‌های یمن و شبه‌نظامیان شیعه در عراق چندین حمله به تأسیسات نفتی این کشور انجام داده‌اند.
روز جمعه، رسانه‌های ایران فهرستی از اهداف احتمالی در خلیج فارس و اسرائیل را منتشر کردند که به گفته آنها در صورت بمباران زیرساخت‌های غیرنظامی توسط آمریکا، می‌توانند مورد هدف قرار گیرند.
این فهرست شامل بزرگترین میدان‌های نفتی در عربستان، امارات و کویت، برخی از بزرگترین پالایشگاه‌های منطقه و زیرساخت‌های گازی قطر بود. همچنین میدان‌های گازی «لویاتان» و «تامار» اسرائیل در دریای مدیترانه را نیز در بر می‌گرفت.
وزارت امور خارجه ایران اعلام کرد که در تماس عباس عراقچی، دیپلمات ارشد ایران، با همتای سعودی خود در روز شنبه، وی تأکید کرده است که تهران «پاسخی قاطع و متناسب» به هرگونه حمله از سوی آمریکا یا اسرائیل خواهد داد.
توانایی دفاعی آمریکا در برابر حملات ایران تا چه حد است؟
به نظر می‌رسد نگرانی‌هایی جدی در سطوح دولتی و نظامی آمریکا درباره پیامدهای واکنش ایران، در لغو این حمله نقش داشته است.
چندین مقام آمریکایی به واشنگتن پست اظهار داشتند که ژنرال الکسوس گرینکویچ، فرمانده فرماندهی اروپایی آمریکا، در هفته جاری به دولت هشدار داده است که نیروهای تحت امر او دیگر قادر به ادامه دفاع از اسرائیل نیستند.
او در نامه‌ای به پنتاگون گوشزد کرده است که بدون استقرار یک ناوشکن دیگر، مجبور خواهد شد بین دفاع از خاک آمریکا یا دفاع از اسرائیل یکی را برگزیند.
مقامات و تحلیلگران اخیراً درباره کاهش ذخایر مهمات دفاعی ارتش هشدار داده‌اند و این پرسش مهم را مطرح کرده‌اند که ارتش آمریکا تا چه زمانی می‌تواند در برابر حملات احتمالی ایران مقاومت کند.
ایالات متحده و متحدانش در خلیج فارس از آغاز درگیری‌ها، هزاران موشک رهگیر را برای مقابله با موشک‌های بالستیک و پهپادهای ایران به کار گرفته‌اند.
پس از آتش‌بس ماه آوریل، تحلیلگران نگرانی‌هایی را در مورد کاهش شدید موشک‌های رهگیر سامانه‌های دفاع هوایی پاتریوت و تاد ابراز کردند و تخمین زدند که حداقل سه سال طول می‌کشد تا ارتش بتواند ذخایر خود را به طور کامل بازسازی کند.
واکنش ایران به اظهارات ترامپ چه بود؟
مقامات ایرانی بر این باورند که تا زمانی که آمریکا با پایان درگیری‌ها موافقت نکند، تنگه هرمز بسته باقی خواهد ماند و نیروهای مسلح ایران آماده پاسخگویی به هرگونه حمله‌ای هستند.
خبرگزاری فارس به نقل از منبعی نزدیک به تیم مذاکره‌کننده ایران گزارش داد: «تا زمانی که ایالات متحده به اقدامات خصمانه خود ادامه دهد، تنگه هرمز بسته خواهد ماند.»
همچنین، مقامات ایرانی ادعای ترامپ مبنی بر اینکه ایران درخواست لغو حمله را داشته است، قویاً تکذیب کرده‌اند. خبرگزاری مهر ایران روز یکشنبه به نقل از مقامات نظامی، این ادعا را «بیش از یک دروغ تازه» توصیف کرد.
چشم‌انداز یک توافق چیست؟
هنوز مشخص نیست که ترامپ در پست خود در تراث سوشال به کدام چارچوب توافقی اشاره داشته است.
میانجی‌گران اصلی، یعنی پاکستان و قطر، به همراه سایر کشورهای منطقه، هر دو طرف را به کاهش تنش ترغیب کرده‌اند، اما تاکنون نشانه‌ای از ازسرگیری مذاکرات دیده نشده است.
تفاهم ماه ژوئن، ماه گذشته از هم پاشید و ایران و آمریکا یکدیگر را به نقض شرایط آن متهم کردند.
از اواسط ماه ژوئیه، دو طرف درگیر تبادل حملات جدیدی شده‌اند، به طوری که آمریکا اهداف نظامی ایران را در نزدیکی تنگه هدف قرار داده و ایران نیز پایگاه‌های آمریکا و زیرساخت‌های غیرنظامی در خلیج فارس را مورد حمله قرار داده است.
