پرسش‌هایی نظیر آینده تحریم‌ها و اینکه آیا مذاکرات تنها به مسائل هسته‌ای محدود خواهد شد یا خیر، مسیر آتی این نشست‌ها را رقم می‌زنند. در حالی که آمریکا پیش‌تر خواسته‌های غیرهسته‌ای از جمله موضوعات موشکی و منطقه‌ای را مطرح کرده بود، ایران تأکید دارد که گفت‌وگوها صرفاً به مسائل هسته‌ای اختصاص خواهد داشت. اما آیا طرف آمریکایی این چارچوب را خواهد پذیرفت و در صورت عدم پذیرش، واکنش ایران چه خواهد بود؟
برای واکاوی این موضوع، سایت ۱۲۰ واحد گفت‌وگویی با عباسعلی منصوری آرانی، نماینده پیشین مجلس، انجام داده است.
منصوری آرانی صراحتاً بیان می‌کند: «توان موشکی یک ابزار و سیاست دفاعی کشور است که به هیچ عنوان قابل مذاکره نیست؛ نه برای ما، نه برای هیچ کشور دیگری در جهان.»
تحلیل پیش‌رو از دور دوم مذاکرات
ایران در طول سالیان متمادی همواره آماده برقراری ارتباط دیپلماتیک با تمامی کشورها بوده و تنها رژیم صهیونیستی را خط قرمز خود می‌داند. مذاکره با آمریکا نیز در گذشته انجام شده، اما به گفته این تحلیلگر، رویکرد آمریکایی‌ها در مذاکره متفاوت است؛ آنها همیشه در پی تحمیل خواسته‌های خود از همان ابتدا هستند، در حالی که ماهیت مذاکره، گفت‌وگو و رسیدن به اجماع بر اساس نظرات متقابل است. اینکه آمریکا پیش از آغاز مذاکرات نتیجه را از پیش تعیین کند، با اصول مذاکره مغایر است و ایران هرگز چنین رویکردی را نپذیرفته است.
وی افزود، سیاست ایران همواره بر آمادگی برای مذاکره استوار بوده، چه پیش از دولت ترامپ و چه پس از آن. ما در قالب برجام تا مرحله امضای توافق پیش رفتیم، اما خود آمریکایی‌ها با روشی نامعقول و خودخواهانه در دوران ریاست‌جمهوری ترامپ، برجام را پاره کردند. حتی پس از آن نیز ایران برای دور دوم گفت‌وگوها اعلام آمادگی کرد، اما شاهد بودیم که در میانه مذاکرات و با وجود تلاش کشورهای منطقه برای تسهیل روند، رژیم صهیونیستی و آمریکایی‌ها اقدام به حمله علیه ایران کردند. چنین شیوه‌ای از مذاکره نه منطقی است و نه سیاسی و هیچ کشوری آن را نمی‌پذیرد.
توان موشکی و نیروهای مقاومت، خط قرمز ایران
با وجود تمامی این چالش‌ها، دور اول مذاکرات برگزار شده است. سیاست جمهوری اسلامی، همان‌طور که توسط مقام معظم رهبری، دولتمردان و مجلس تعیین شده، کاملاً شفاف و مشخص است. در حوزه هسته‌ای، برای اطمینان‌بخشی به جهان مبنی بر عدم پیگیری سلاح هسته‌ای توسط ایران – هرچند مقام معظم رهبری فتوای حرمت ساخت آن را صادر کرده‌اند – امکان مذاکره و یافتن راهکار وجود دارد.
اما در خصوص مسائلی مانند توان موشکی، حضور نیروهای مقاومت و سایر موضوعات غیرهسته‌ای، مذاکره مطلقاً در دستور کار سیاست‌های ایران نیست. موضوع موشکی، یک اصل دفاعی است و نمی‌توان درباره آن بحث کرد. در این زمینه، مقام معظم رهبری، دولت، مجلس و تمامی ارکان نظام و ملت ایران بر این موضع اتفاق‌نظر دارند که ابزارهای دفاعی کشور قابل مذاکره نیستند.
بنابراین روشن است که در خصوص مسائل هسته‌ای می‌توان مذاکره کرد و قطعاً خواهیم کرد، اما در مورد ابزارها و مسائل دفاعی، به هیچ وجه امکان مذاکره وجود ندارد. وی ابراز امیدواری کرد که جمهوری اسلامی، همان‌گونه که تاکنون با سیاست‌های مشخص و نتایج مثبت پیش رفته، این مسیر را ادامه دهد. ما نگران نیستیم؛ سیاست‌ها و خصومت‌های آمریکا واضح است و اقتصاد ما صرفاً به نتیجه این مذاکرات وابسته نیست. دشمنی آنها همیشگی بوده، اما ما صادقانه وارد میدان شده‌ایم و این راه را ادامه خواهیم داد.
واکنش ایران به خواسته‌های غیرهسته‌ای آمریکا
در پاسخ به این پرسش که آیا آمریکایی‌ها در عمل نیز خواسته‌های غیرهسته‌ای خود را پیگیری خواهند کرد و در صورت اصرار آنها، ایران چه خواهد کرد، منصوری آرانی می‌گوید: «نمی‌دانم آمریکایی‌ها در عمل چه خواهند کرد؛ باید دید، چون واقعاً نمی‌توان نیت آنها را از پیش حدس زد. اما موضع اعلامی ایران و خواست مردم از دولتمردان و مذاکره‌کنندگان این است که ما تنها بر سر مسئله هسته‌ای مذاکره می‌کنیم. بحث موشکی به دلیل ماهیت دفاعی آن، قابل مذاکره نیست؛ نه ما، نه هیچ کشور دیگری نمی‌تواند در مورد سیستم‌های دفاعی خود وارد مذاکره شود.»
ایران در طول سالیان، به‌ویژه با تجربه جنگ هشت‌ساله و درگیری‌های دیگر، نشان داده است که به ابزارهای دفاعی نیاز مبرم دارد و موشک یکی از این ابزارهاست. بنابراین، مذاکره بر سر برد یا انواع موشک‌ها ممکن نیست.
اما در خصوص موضوع هسته‌ای و برای تضمین عدم دستیابی به سلاح هسته‌ای، مذاکره امکان‌پذیر است. برای راستی‌آزمایی و اطمینان‌بخشی به جامعه جهانی که ایران قصد ساخت سلاح هسته‌ای ندارد و تنها به دنبال استفاده صلح‌آمیز از انرژی اتمی است، گفت‌وگو صورت می‌گیرد. اما در سایر موارد، قطعاً سیاست نظام جمهوری اسلامی، خواست مردم و تأکید مقام معظم رهبری بر عدم مذاکره بوده است.
اقدامات آمریکا: تنها برای ایجاد وحشت
منصوری آرانی در مورد استقرار ناوهای جنگی آمریکا در نزدیکی ایران و پیوستن فرمانده سنتکام به تیم مذاکره‌کننده آمریکایی در دور اول مذاکرات، توضیح می‌دهد: «آنچه در ذهن آنها می‌گذرد، نامعلوم است، اما واضح است که این اقدامات بیشتر با هدف ایجاد رعب و وحشت صورت می‌گیرد. اما آیا واقعاً در این ۴۷ سال، ایران از چنین تهدیدات نظامی ترسیده است؟ بعید می‌دانم. تاکنون، جمهوری اسلامی، مردم، دولتمردان و نیروهای نظامی ایران از اینگونه فشارها هراسی نداشته‌اند. ضمن اینکه پس از ۴۷ سال، ما به مراتب آماده‌تر از سال‌های ابتدایی انقلاب هستیم.»
وی ادامه داد: «آیا این اقدامات واقعاً برای مردم ما ترس ایجاد می‌کند؟ خیر. ضمن اینکه اینطور نیست که حضور سلاح‌های آنها به معنای امنیت برایشان و ناامنی برای ما باشد. در حال حاضر، با وجود توانمندی‌های دفاعی و نظامی بالا که ارتش و سپاه در سراسر کشور دارند، امکان ندارد که آنها بتوانند ضربه‌ای به ایران بزنند و به راحتی منطقه را ترک کنند یا امتیازی از ایران بگیرند.»
این تحلیلگر افزود: «بله، ممکن است هدفشان این باشد، اما یقیناً نتیجه‌ای نخواهند گرفت. با آوردن این ناوها، کشتی‌ها و سلاح‌ها به منطقه، آنها بیشتر برای خود هزینه می‌تراشند. ضمن اینکه حضور نظامی آنها چیز جدیدی نیست و از قبل نیز در منطقه پایگاه داشته‌اند. حجم پایگاه‌های آمریکا در منطقه کمتر از ناوهای جدید نیست. اگر قرار بود بترسیم، تاکنون از همین پایگاه‌ها می‌ترسیدیم. بنابراین، نه ترس و واهمه‌ای در ایران وجود دارد و نه آنها می‌توانند از این طریق امتیازی کسب کنند.»
پرهیز از درگیری نظامی و تأکید بر توان داخلی
در مورد احتمال درگیری نظامی، منصوری آرانی گفت: «تحلیلی در این زمینه ندارم، اما امیدواریم جنگی رخ ندهد؛ چرا که جنگ برای هیچ‌کس خوب نیست. با این حال، ما قطعاً آمادگی کامل داریم؛ هم مردم و هم نیروهای نظامی، ارتش و سپاه ما آماده هستند و هیچ هراسی در این زمینه ندارند.»
او ابراز امیدواری کرد که جنگی رخ ندهد، زیرا این جنگ آسیب‌رسان به تمامی کشورهای منطقه خواهد بود و مختص ایران نیست. به گفته وی، همان‌طور که رهبر معظم انقلاب فرمودند، این یک جنگ منطقه‌ای خواهد بود؛ جنگی که صرفاً بین دو ناو محدود نخواهد شد، بلکه ممکن است فراگیرتر شود و این اصلاً مطلوب نیست.
در نهایت، وی در خصوص تأثیر احتمالی مذاکرات بر وضعیت معیشتی مردم، اظهار داشت: «واقعاً نباید روی این مسائل زیاد حساب باز کرد. ما باید از ظرفیت‌های داخلی خودمان بهره ببریم. تا کنون نیز همین‌طور بوده است؛ یعنی اینگونه نبوده که ما در انتظار باشیم آمریکا چه امتیازی در مذاکرات به ما خواهد داد.»
او تصریح کرد: «البته طبیعتاً بله، اگر بتوانیم در این مذاکرات کاری کنیم که تحریم‌های ظالمانه و ناجوانمردانه – که واقعاً صادقانه نیستند و اجحاف در حق مردم ایران است – برداشته شوند، قطعاً کمک‌کننده خواهد بود. اما ما با تحریم بزرگ شده‌ایم و زندگی کرده‌ایم. ۴۷ سال است که در حقیقت با همین شرایط زندگی می‌کنیم و از آغاز انقلاب در زمینه‌های مختلف تحت تحریم بوده‌ایم.»
