سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه در یک گفتگوی خبری ویژه، ضمن گرامیداشت سالگرد شهدای جنگ ۱۲ روزه و حوادث اخیر، گفت: کشورمان در یک سال گذشته دو نبرد بسیار دشوار را تجربه کرده است. واقعیت این است که جنگ ۱۲ روزه و وقایع پس از آن، و همچنین شرایط کنونی، آزمون‌های بزرگی برای ما به همراه داشته است. به نظر می‌رسد پس از جنگ ۱۲ روزه، دشمنان به این نتیجه رسیدند که توانایی‌هایشان کافی نیست و شاید نقطه قوت ما – انسجام اجتماعی‌مان – باید هدف اصلی قرار گیرد. بر همین اساس، آنها خود را برای نبردی بزرگ‌تر آماده کردند.
وی افزود: در این فاصله، ما شاهد وقایع ۱۸ دی و مسائل متعاقب آن بودیم و سپس با جنگی ۴۰ روزه مواجه شدیم. دشمنان گمان می‌کردند که این بار می‌توانند به خیال واهی خود نبرد را به انتها برسانند، اما با مقاومت سرسختانه و جانانه ملت ایران روبرو شدند. این مقاومت تنها به نیروهای مسلح محدود نمی‌شد، بلکه مقاومت ملتی بود که در طول این ۴۰ روز جنگ و حتی پس از آتش‌بس، پایداری خود را به نمایش گذاشتند.
عراقچی تصریح کرد: این ایستادگی، در وهله اول، مرهون جانفشانی نیروهای مسلح ماست. همه ما، از مردم عادی تا مسئولان، مدیون نیروهای مسلح و شهدای گرانقدر آنان هستیم که جان خود را فدا کردند. از فرماندهان و سربازان گرفته تا کسانی که در خط مقدم، در قایق‌ها، و در مراکز مقاومت تا پای شهادت ایستادند، همگی نقشی عظیم ایفا کردند و حتی برای یک لحظه نیز نیروهای مسلح، مسئولان و کشور را تنها نگذاشتند.
وی ادامه داد: مردم هر شب در خیابان‌ها و هر روز در صحنه حاضر بودند. آنها در برابر کمبودها، دشواری‌ها و مشکلات ایستادگی و شکیبایی به خرج دادند. این حضور بی‌نظیر که با تعبیرهایی چون «برانگیختگی» و «بعثت» توصیف شد، واقعیتی بود که ما شاهد آن بودیم.
وزیر امور خارجه با اشاره به نقش رسانه‌ها، اظهار داشت: در کنار این مقاومت، رسانه‌های ما، خصوصاً صداوسیما، نیز نقش مؤثری ایفا کردند. رسانه‌های کشور کوشیدند واقعیت‌ها را منتقل کنند و در این مسیر همراهی خوبی داشتند.
وی افزود: دیپلماسی ما نیز در کنار تمام این تلاش‌ها، صدای حق‌خواه مردم ایران در عرصه جهانی بود. دیپلماسی کشور از طریق ملاقات‌ها، مصاحبه‌ها و اقدامات مختلف تلاش کرد از منافع مردم ایران دفاع کند و همیار و پشتیبان نیروهای مسلح در اقداماتشان باشد.
عراقچی درباره ارتباط میان میدان و دیپلماسی گفت: من همیشه بر جدی بودن بحث میدان و دیپلماسی تأکید کرده‌ام. هیچ تناقضی بین این دو وجود ندارد. برخی از «وحدت میدان و دیپلماسی» سخن می‌گویند، اما به اعتقاد من، حتی این تعبیر نیز کافی نیست؛ باید بین این دو «یگانگی» وجود داشته باشد. میدان و دیپلماسی در یک راستا و با یک هدف عمل می‌کنند، اما هر یک از سنگری متفاوت این هدف را دنبال می‌کنند. همواره بر این باور بوده‌ام که ضلع سومی نیز وجود دارد و آن رسانه است؛ یعنی دیپلماسی و رسانه باید در کنار هم حرکت کنند.
وی ادامه داد: این بار، ضلع چهارمی نیز به این مجموعه اضافه شد و آن «خیابان» بود؛ یعنی حضور و تجلی مردم. این چهار رکن – میدان، دیپلماسی، رسانه و حضور مردم – در کنار یکدیگر عمل کردند. وظیفه دیپلماسی، پشتیبانی از میدان و تثبیت دستاوردهای حاصله توسط نیروهای مسلح و سایر بخش‌های کشور است.
وزیر امور خارجه تأکید کرد: در جنگ ۴۰ روزه، گمان می‌کنم دوستان ما در نیروهای مسلح و فرماندهان گرانقدر نیز تأیید خواهند کرد که ارتباط مستقیم و مستمر بین وزارت امور خارجه و نیروهای مسلح وجود داشت، هم میان بنده و فرماندهان و هم بین همکارانمان در حوزه‌های مختلف. ما همگام با نیروهای مسلح پیش رفتیم و وظیفه دیپلماسی این است که دستاوردهای میدانی را در مذاکرات و توافقات حاصل از آن تثبیت کند.
عراقچی خاطرنشان کرد: بارها گفته‌ام و باز هم تکرار می‌کنم که مذاکره و مذاکره‌کننده متکی به قدرت‌های میدانی است. هیچ مذاکره‌کننده‌ای نمی‌تواند بدون اتکا به قدرتی که در میدان حاصل شده، به دستاوردی برسد. مهارت‌های دیپلمات‌ها ممکن است درصد کمی بر نتیجه مذاکرات تأثیرگذار باشد، اما در حقیقت، این قدرت میدان است که در عرصه دیپلماسی ظهور و بروز می‌یابد و تثبیت می‌شود.
ایران؛ پیروز راهبردی نبرد؛ مذاکرات برای تثبیت این پیروزی است
وزیر امور خارجه با تأکید بر اینکه جمهوری اسلامی ایران در نبرد اخیر به یک پیروزی راهبردی دست یافته است، اظهار داشت: بهترین زمان برای پایان دادن به جنگ، زمانی است که شما در میدان دست برتر را داشته باشید و پیروز شوید. ما نه از روی شعار، بلکه بر اساس واقعیت‌ها، پیروز این میدان هستیم. جمهوری اسلامی ایران و مردم آن در این عرصه دشوار پیروز شدند. این نه شعار است و نه غلو. من به عنوان وزیر امور خارجه، که روزانه با وزرای امور خارجه و مقامات سیاسی کشورهای مختلف تلفنی یا حضوری در ارتباط هستم، این واقعیت را به وضوح مشاهده می‌کنم.
برداشت مقامات خارجی از ایران پس از نبرد
وی افزود: جملاتی که از مقامات خارجی می‌شنوم، حاکی از آن است که ایران از این نبرد قوی‌تر بیرون آمده است. تصور ایران ضعیف کاملاً در هم شکسته و بسیاری از آنها اذعان می‌کنند که ایران شگفتی‌ساز بوده است. یکی از مقامات خارجی، پس از توضیح مختصری از نحوه مقاومت مردم ایران، به من گفت که در بیان قهرمانی مردم ایران کم گفته‌ام و تأکید داشت که امروز، دنیا به مردم ایران به چشم یک قهرمان می‌نگرد.
وزیر امور خارجه خاطرنشان کرد: این یک شوخی نیست که کشوری به مدت چهل روز در برابر بزرگ‌ترین قدرت ظاهری دنیا و در کنار ارتش دیگری که همزمان درگیر جنگ بود، مقاومت کند. طرف مقابل به سلاح‌های هسته‌ای و پیشرفته‌ترین تجهیزات نظامی مجهز بود، اما مردم ایران و نیروهای مسلح توانستند آنها را از دستیابی به اهدافشان بازدارند.
اهمیت تثبیت پیروزی راهبردی ایران
وی با بیان اینکه ایران یک پیروزی بزرگ و راهبردی به دست آورده است، تصریح کرد: طبیعی است که وقتی شما در میدان نبرد پیروز هستید، پایان جنگ باید بر پایه یک توافق یا تفاهمی باشد که این پیروزی را تثبیت کند. به همین دلیل، یکی از مأموریت‌های اصلی ما در عرصه دیپلماسی، پیگیری مذاکراتی بود که بتواند پیروزی مردم ایران را تثبیت کند. ما همواره مسیرهای لازم را برای تحقق این هدف گشوده‌ایم.
روند مذاکرات و نگارش یادداشت تفاهم
وزیر امور خارجه با اشاره به روند مذاکرات اظهار کرد: مسئولیت مذاکرات از سوی نظام به برادر عزیزم جناب آقای دکتر قالیباف واگذار شد و وزارت امور خارجه و سایر نهادها نیز در این مسیر با ایشان همکاری کردند. فرآیندی آغاز شد که اکنون به مراحل پایانی خود نزدیک شده است. نتیجه این روند، یک یادداشت تفاهم ۱۴ ماده‌ای است که مطالبی نیز در رسانه‌ها درباره آن منتشر شده است.
عراقچی ادامه داد: ترجیح می‌دهم جزئیات این سند را پس از نهایی شدن و امضای آن تشریح کنم، زیرا تا آخرین لحظه امکان تغییر برخی موارد وجود دارد. البته جزئیات این متن بارها در جلسات گوناگون برای مقامات کشور، شورای عالی امنیت ملی و تصمیم‌گیرندگان مطرح شده و بر اساس نظرات و دستورالعمل‌های دریافتی، اصلاحات متعددی روی آن انجام شده است. وی خاطرنشان کرد: اگر بگویم نسخه فعلی چندمین نسخه از این سند است، شاید باور نکنید که این متن تا چه اندازه مورد بازنگری و تغییر قرار گرفته تا به شکل کنونی رسیده است.
مذاکرات در دو مرحله انجام می‌شود
وزیر امور خارجه درباره ساختار مذاکرات گفت: در این فرآیند دو مرحله پیش‌بینی شده است. مرحله نخست، امضای یک یادداشت تفاهم بین ایران و آمریکا است و پس از آن، مذاکرات مرحله دوم آغاز خواهد شد که نهایتاً به یک توافق جامع منجر می‌شود. وی افزود: موضوع هسته‌ای به دلایل مختلف به مرحله دوم موکول شده است، زیرا در شرایط فعلی امکان توافق بر سر برخی خواسته‌های مطرح‌شده وجود نداشت و آن خواسته‌ها به هیچ وجه برای ما قابل پذیرش نبود. عراقچی تصریح کرد: در مرحله نخست بر موضوعاتی تمرکز شد که امکان دستیابی به توافق درباره آنها وجود داشت.
