او توضیح داد که قیامت در کلام الهی با هفت نام توصیف شده که یکی از آن‌ها “یوم‌الفصل” به معنای روز جدایی است؛ روزی که حق از باطل، و صفوف مؤمنان از کافران متمایز می‌شوند.
وی با استناد به آیاتی از سوره‌های صافات، دخان، مرسلات و نبأ، به اهمیت “یوم‌الفصل” اشاره کرد و گفت: «إِنَّ یَوْمَ الْفَصْلِ کَانَ مِیقَاتًا». در این روز بزرگ، نه تنها حق و باطل از هم جدا می‌شوند، بلکه انسان‌ها حتی از نزدیک‌ترین دوستان و آشنایان دنیوی خود نیز فاصله می‌گیرند. خاتمی با استناد به آیات ۳۳ تا ۳۷ سوره مرسلات، بر این نکته تأکید کرد که در آن روز، انسان از برادر، مادر، پدر، همسر و فرزندانش جدا می‌شود؛ زیرا هر کس چنان درگیر اعمال و وضعیت خویش است که فرصتی برای توجه به دیگری ندارد.
امام جمعه موقت تهران سپس تصریح کرد: تنها چیزی که در قیامت باقی می‌ماند، وجود انسان و دستاوردهای اوست؛ از این رو باید خود را برای “یوم‌الفصل” آماده کنیم.
الگوی نبوی در نبرد: پیروزی‌ها را از عنایت الهی بدانیم
حجت‌الاسلام خاتمی در بخش دیگری از سخنانش، به بررسی سیره پیامبر اکرم (ص) در شرایط جنگی پرداخت. او با اشاره به جنگ تحمیلی و تداوم آن، اظهار داشت که مسائل جنگ را می‌توان به سه بخش عمده تقسیم کرد: مسائل مربوط به خود نبرد، مسائل مربوط به صلح و آتش‌بس، و مسائل مربوط به دوران پس از جنگ.
وی خاطرنشان ساخت که اگرچه نبرد ما هنوز به پایان نرسیده است، اما درسی از سیره نبوی وجود دارد که در ادامه مسیر نیز مؤثر خواهد بود. امام جمعه موقت تهران با الهام از آموزه‌های قرآن کریم در نبرد بدر، تأکید کرد که پیامبر اکرم (ص) مأمور بود به مسلمانان ابلاغ کند که هیچ فرد، جناح یا گروهی نباید موفقیت‌های جنگ را به خود نسبت دهد، بلکه باید آن‌ها را لطف و عنایت پروردگار بداند.
او با ذکر آیه ۱۲ سوره انفال، یادآور شد که خداوند در جنگ بدر به فرشتگان وحی فرستاد: «أَنِّی مَعَکُمْ»؛ یعنی من با شما هستم و مؤمنان را به پایداری و مقاومت تشویق کنید. در شرایطی که مسلمانان ۳۱۳ نفر و دشمن حدود هزار نفر بود و از نظر تجهیزات نیز برتری داشت، امداد غیبی خداوند شامل حال مؤمنان شد.
خاتمی ادامه داد: در این نبرد نابرابر، کفار با وجود امکانات فراوان، ۷۰ کشته دادند و نبرد به نفع مسلمانان پایان یافت. قرآن کریم در آیه ۱۷ سوره انفال به صراحت می‌فرماید: «فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ وَلَٰکِنَّ اللَّهَ قَتَلَهُمْ وَمَا رَمَیْتَ إِذْ رَمَیْتَ وَلَٰکِنَّ اللَّهَ رَمَیٰ».
او به روایتی از ابن عباس در مورد جنگ بدر اشاره کرد: پیامبر اکرم (ص) از امیرالمؤمنین (ع) خواست مشتی ریگ به او بدهد. حضرت علی (ع) مشتی خاک تقدیم کرد و پیامبر (ص) آن را به سوی صورت دشمن پاشید. این خاک‌ها به چشمان و حتی طبق روایتی به دهان و بینی دشمنان وارد شد.
هشت جلوه از الطاف الهی در مقاومت کنونی
امام جمعه موقت تهران در ادامه با بیان اینکه این مطالب را به دلیل شرایط جنگی امروز مطرح می‌کند، به عنایات فراوان الهی در طول بیش از ۱۶۰ روز مقاومت ملت ایران اشاره کرد. وی هشت مورد از این الطاف را برشمرد:
۱. ناکامی دشمن در سرنگونی نظام جمهوری اسلامی: دشمن قصد نابودی نظام را داشت، اما به فضل پروردگار نه تنها نتوانست به هدف خود برسد، بلکه ایران به قدرتی منطقه‌ای و جهانی بدل گشت.
۲. شکست دشمن در بازگرداندن ایران به عصر حجر: دشمن می‌خواست ایران را به عقب‌ماندگی سوق دهد، اما جهانیان دریافتند که دولت آمریکا خود گرفتار تفکرات عصر حجری است و از تمدن و دموکراسی بویی نبرده است.
۳. ناتوانی در نابودی توان موشکی ایران: دشمن در صدد از بین بردن قدرت موشکی ایران بود، اما در این هدف ناکام ماند و همین توانمندی موشکی، آمریکا را به خفت کشانده و همچنان به ذلت خواهد کشاند.
۴. حفظ توان هسته‌ای ایران: آمریکا تلاش داشت توان هسته‌ای ایران را نابود کند، اما لطف الهی با پیش آمدن حادثه “طبس دو” در اصفهان، موجب فرار خفت‌بار آمریکایی‌های جنایتکار شد و قدرت هسته‌ای ما همچنان پایدار مانده است. این توان مدیون دانشمندان هسته‌ای ماست.
۵. ناکامی دشمن در پروژه تجزیه ایران: دشمن سودای تجزیه ایران به هفت کشور را در سر داشت تا یکپارچگی کشور از میان برود، اما به لطف خدا نه در این مقاومت بیش از ۱۶۰ روزه و نه در جنگ ۱۲ روزه، به این هدف شوم دست نیافت.
حتی یک وجب از خاک ایران کم نخواهد شد؛ مقاومت فعال و دیپلماسی هوشمندانه، راهکار قرآنی است
امام جمعه موقت تهران در ادامه خطبه‌های نماز جمعه این هفته تهران، با برشمردن سایر “عنایات الهی” در جریان مقاومت، تأکید کرد: در طول سال‌ها حتی یک وجب از خاک ایران کم نشد و هرگز کم نخواهد شد.
۶. شکست رؤیای تسلط آمریکا بر ایران: آمریکا به دنبال سلطه بر ایران بود. برخی از سیلی‌خوردگان آمریکا نیز برای خود تاج و تخت خیالی آماده کرده بودند، اما این آرزوها هرگز محقق نشد و آن‌ها با خواری و ناامیدی مواجه شدند.
۷. ناکامی در ایجاد تفرقه میان مردم: دشمن برای ایجاد شکاف و تفرقه در ملت تلاش می‌کرد، اما به لطف خدا، وحدت و همبستگی مردم روز به روز فزونی یافت.
۸. اعتراف مقام ارشد نظامی آمریکا به شکست: هشتمین مورد، اشاره به موضع یکی از فرماندهان ارشد نظامی آمریکا بود که خواستار خروج فوری آمریکا از آنچه “جنگ با ایران” نامید، شد. تعبیر او این بود که “نتیجه معکوس گرفتیم”؛ یعنی گرفتار و بدبخت شدیم و این حرف معنایی جز شکست ندارد.
وی به نکته نهمی نیز اشاره کرد و افزود: زمانی که نبرد آغاز شد، یکی از مقامات نظامی به حضور ناوهای آمریکایی در منطقه اشاره کرد؛ اما امروز حتی یک شناور آمریکایی نیز در آب‌های نیلگون خلیج فارس مشاهده نمی‌شود.
خاتمی خطاب به نمازگزاران گفت: عزیزان من، این همه لطف پروردگار بود. چشمی که دست خدا را در این همه عنایت نمی‌بیند، کور است. با این خدا رفاقت و الفت داشته باشید.
حضور میلیونی در راهپیمایی اربعین؛ تعظیم شعائر الهی
امام جمعه موقت تهران در ادامه به راهپیمایی باشکوه اربعین حسینی پرداخت و اظهار کرد: این اربعین پرشکوه، نتیجه حضور شما مردم بود. سه میلیون نفر از ایران در پیاده‌روی اربعین شرکت کردند و به معنای واقعی کلمه، شعائر الهی را تعظیم کردند و شکر خدا را به جای آوردند.
او افزود: این رویدادها بسیار حائز اهمیت است و نباید دست‌کم گرفته شود. شما همچنین در مراسم ارتحال نبی اکرم (ص)، امام حسن مجتبی (ع) و امام رضا (ع) نیز سنگ تمام گذاشتید. بیایید با خدا مأنوس باشیم و همواره او را تسبیح گوییم.
پیش از آغاز خطبه دوم و پس از قرائت سوره «الناس»، خاتمی خطاب به نمازگزاران در مورد سر دادن شعار همزمان با خطبه‌ها گفت: تمام مطالبی که تاکنون بیان شد، جزو خطبه است و نماز جمعه تهران در سراسر کشور پخش می‌شود.
وی افزود: عزیزان، می‌توانید شعار دهید، اما قبل از آغاز خطبه‌ها. این یک مسئله شرعی است. وقتی خطیب مشغول ایراد خطبه است، خواهش می‌کنم خودتان الگویی باشید تا مردم شهرهای دیگر نیز ببینند که شما به خطبه احترام می‌گذارید.
قیامت، روز حقیقت و زندگی واقعی است
امام جمعه موقت تهران در ادامه خطبه دوم، به یکی دیگر از نام‌های قیامت، یعنی “یوم‌الحق” اشاره کرد و گفت: آنچه در دنیا می‌بینید، مجازی و حقیقت‌نماست؛ حقیقت، ابدیت و جاودانگی است.
او با استناد به آیه ۳۹ سوره نبأ اظهار کرد: «ذَٰلِکَ الْیَوْمُ الْحَقُّ». زندگی واقعی همان زندگی ابدی است؛ از این رو باید خود را برای آن آماده کنیم، زندگی‌ای که چه بخواهیم و چه نخواهیم، فرا خواهد رسید.
خاتمی با ذکر آیه «إِنَّکَ مَیِّتٌ وَإِنَّهُم مَّیِّتُونَ» و آیه ۶۴ سوره عنکبوت افزود: به پیامبر (ص) گفته می‌شود که تو می‌میری و آنان نیز می‌میرند و «وَإِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِیَ الْحَیَوَانُ». باید خودمان را برای سرای ماندگار و ابدی مهیا سازیم.
لیلة‌المبیت؛ افتخار امیرالمؤمنین (ع)
حجت‌الاسلام خاتمی در ادامه با اشاره به مباحث مطرح‌شده پیش از خطبه‌ها توسط حجت‌الاسلام و المسلمین تقوی گفت: دو مطلب از موضوعات امروز، یکی درباره هجرت بود که به تفصیل مورد بحث قرار گرفت و مبدأ تاریخ ما نیز هجری شمسی است.
وی افزود: مطلب دیگر درباره «لیلة‌المبیت» بود. لیلة‌المبیت افتخار مولا علی (ع) است؛ شبی که امیرالمؤمنین (ع) در جایگاه پیامبر اکرم (ص) خوابید تا جان خود را فدای ایشان کند.
امام جمعه موقت تهران ادامه داد: آن شب در عالم بالا غوغایی برپا شد. جبرئیل نزد امیرالمؤمنین (ع) آمد و به ایشان عرض کرد: «بَخٍّ بَخٍّ لَکَ یَا ابْنَ أَبِی طَالِب»؛ آفرین بر تو! خداوند به واسطه تو بر فرشتگان مباهات می‌کند.
او گفت: خدا را شاکریم که امامی چون علی (ع) به ما عطا فرمود و شاکریم که امامانی به ما بخشید که همگی یکپارچه نور هستند.
مقاومت، رمز پیروزی ملت فلسطین است
خاتمی در ادامه با اشاره به سالگرد پیروزی حزب‌الله لبنان در جنگ ۳۳ روزه در سال ۱۳۸۵ اظهار کرد: امروز سالروز این پیروزی بزرگ است و این روز در تقویم‌ها به عنوان “روز مقاومت” ثبت شده است.
وی افزود: مسئله مقاومت را در این خطبه‌ها به تفصیل بررسی کرده‌ایم و گفته‌ایم که مقاومت، راز و رمز پیروزی است. فلسطین هفتاد سال است که تحت اشغال است و در این مدت طولانی، مذاکرات هیچ گرهی را نگشود، اما آنچه عزت و سربلندی برای فلسطین به ارمغان آورد، تنها مقاومت بود.
امام جمعه موقت تهران با اشاره به جنگ ۳۳ روزه گفت: همین رژیم اشغالگر صهیونیستی که با سه کشور مصر، سوریه و اردن درگیر شد و با تکیه بر سلاح خود آن‌ها را سرکوب کرد، در برابر یک جریان کوچک‌تر مانند حزب‌الله به ذلت نشست و باز هم به ذلت خواهد نشست.
سه گزینه درباره جنگ و صلح؛ رویکرد “فقط جنگ” و “فقط صلح” قرآنی نیست
خاتمی در بخش دیگری از خطبه دوم به موضوع جنگ و صلح پرداخت و گفت: در رابطه با جنگ و صلح، سه گزینه مطرح است. گزینه اول “فقط جنگ” را مطرح می‌کند؛ بزنید و آن‌ها را از هم بپاشید و دیگر هیچ.
وی ادامه داد: قرآن بیش از ۲۵ آیه درباره قتال دارد؛ از جمله «فَلْیُقَاتِلْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ الَّذِینَ یَشْرُونَ الْحَیَاةَ الدُّنْیَا بِالْآخِرَةِ» در سوره نساء، «وَقَاتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ» در سوره بقره، «إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الَّذِینَ یُقَاتِلُونَ فِی سَبِیلِهِ» در سوره صف و «وَمَا لَکُمْ لَا تُقَاتِلُونَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ» در سوره نساء. حتی یک سوره قرآن به نام “قتال” نامگذاری شده که همان سوره محمد (ص) است.
امام جمعه موقت تهران تصریح کرد: قرآن اصل قتال را تأیید می‌کند، اما به طرفداران این دیدگاه یک ایراد دارم. پیامبر اکرم (ص) حدود ۸۰ جنگ داشت، اما صلح نیز در سیره ایشان جای داشت.
وی با اشاره به آیه نخست سوره فتح گفت: «إِنَّا فَتَحْنَا لَکَ فَتْحًا مُّبِینًا». این “فتح مبین” چیست؟ اکثر مفسران شیعه و اهل سنت، از جمله مرحوم فیض کاشانی و علامه طباطبایی از شیعه و فخر رازی و بغدادی از اهل سنت، معتقدند که این “فتح مبین” همان صلح حدیبیه است.
خاتمی تأکید کرد: بنابراین، گزینه‌ای که صرفاً “فقط جنگ” باشد، به دلیل استفاده از کلمه “فقط” دارای اشکال است و رویکرد قرآنی نیست.
“فقط صلح” نیز گزینه‌ای الهی نیست
امام جمعه موقت تهران گزینه دوم را “فقط صلح” دانست و گفت: این رویکرد که این روزها از سوی برخی بسیار تکرار می‌شود؛ دائم سخنرانی می‌کنند و پیام صلح می‌دهند و می‌گویند فقط صلح و حتی معتقدند هر کس جز این بگوید، در مسیر اسرائیلی‌ها گام برمی‌دارد.
وی افزود: از خدا نمی‌ترسیم که با چنین ادبیاتی سخن می‌گوییم. اگر این دیدگاه را دارید، بگویید رویکرد ما صلح است؛ اما برخی برای توجیه این گزینه، گاهی از قرآن و روایات استفاده ابزاری می‌کنند. همان‌هایی که می‌گویند از قرآن استفاده ابزاری نکنید، خودشان در حد مقدم از کلام الهی بهره‌برداری ابزاری می‌کنند.
خاتمی با اشاره به استناد برخی افراد به آیه «وَالصُّلْحُ خَیْرٌ» گفت: به سوره نساء، آیه ۱۲۸ استناد می‌کنند و می‌گویند «وَالصُّلْحُ خَیْرٌ». ای برادر من، اول و آخر آیه را ببینید. موضوع این آیه مسائل خانوادگی است.
وی ادامه داد: در مسائل خانوادگی، وقتی میان زن و شوهر اختلاف پیش می‌آید، آیا باید فوراً به دادگاه برویم و کار را تمام کنیم؟ قرآن می‌گوید «وَالصُّلْحُ خَیْرٌ». ممکن است برخی از مخاطبان ما از طلاب باشند و بگویند این آیه اطلاق دارد، اما پاسخ این است که موضوع این آیه خاص مسائل خانوادگی است، نه مسائل جنگی که شما به آن استناد می‌کنید.
خاتمی در ادامه به استناد دیگر طرفداران “فقط صلح” اشاره کرد و گفت: به آیه «وَإِن جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا» در سوره انفال، آیه ۶۱، استناد می‌کنند؛ یعنی اگر دشمنان به صلح تمایل نشان دادند، شما نیز به صلح تمایل پیدا کنید.
وی تصریح کرد: عزیزان من، به خدا قسم آمریکا به دنبال “سلم” (صلح) نیست، بلکه به دنبال “تسلیم” (فرمانبرداری) است؛ تسلیمی که آرزوی آن را به گور خواهد برد.
صلح امام حسن (ع)؛ عدم فراهم بودن بستر مقاومت
امام جمعه موقت تهران، سومین استناد طرفداران این دیدگاه را صلح امام حسن مجتبی (ع) دانست و گفت: به صلح امام مجتبی (ع) استناد می‌کنند. ای برادر، برای امام مجتبی (ع) زمینه و بستر مقاومت فراهم نبود.
وی با اشاره به متن احتجاج طبرسی اظهار کرد: در جلد دوم «احتجاج» صفحه ۱۲ آمده است: «وَاللهِ مَا سَلَّمْتُ الْأَمْرَ إِلَیْهِ إِلَّا أَنِّی لَمْ أَجِدْ أَنْصَاراً…»؛ به خدا قسم من حکومت را تسلیم نکردم مگر اینکه یاورانی نیافتم و اگر یاورانی داشتم، شب و روز با او می‌جنگیدم تا خداوند میان من و او حکم کند.
خاتمی ادامه داد: در بحار، جلد ۴۴، صفحات ۴۴ و ۴۵ نیز آمده است که امام حسن (ع) به معاویه فرمود: «وَاللهِ لَوْ وَجَدْتُ صَابِرِینَ عَارِفِینَ بِحَقِّی غَیْرَ مُنْکِرِینَ مَا سَلَّمْتُ لَکَ»؛ به خدا قسم اگر یارانی صبور و آگاه به حق خویش می‌یافتم، تسلیم تو نمی‌شدم.
وی تأکید کرد: بنابراین، گزینه “فقط صلح” را نیز به صراحت می‌گویم؛ باز هم بر کلمه “فقط” تأکید دارم. این گزینه قرآنی نیست.
گزینه قرآنی: مقاومت فعال و دیپلماسی هوشمندانه
خاتمی تصریح کرد: گزینه قرآنی، گزینه سوم است؛ مقاومت و دیپلماسی هوشمندانه. این دو باید با هم باشند؛ “مقاومت فعال” در کنار “دیپلماسی هوشمندانه”.
وی افزود: نام این مسئله در فقه “مهادنه” است. در کتاب الجهاد مرحوم محقق حلی و صاحب جواهر به آن اشاره شده است. در «وسائل الشیعه» نیز در بحث جهاد آمده است که این امر به اجماع مسلمانان جایز است؛ یعنی آتش‌بس.
امام جمعه موقت تهران ادامه داد: بنابراین، مقاومت هم در قالب پایداری فعال و هم در شکل دیپلماسی هوشیارانه تجلی می‌یابد.
وی با اشاره به آیه ۳۵ سوره محمد (ص) گفت: قرآن می‌فرماید: «فَلَا تَهِنُوا وَتَدْعُوا إِلَی السَّلْمِ وَأَنتُمُ الْأَعْلَوْنَ وَاللَّهُ مَعَکُمْ وَلَن یَتِرَکُمْ أَعْمَالَکُمْ»؛ سستی نکنید و دعوت به سازش نکنید، در حالی که شما برترید و خدا با شماست و اعمال شما را بی‌پاداش نمی‌گذارد.
انتصاب فرماندهان ارشد نیروهای مسلح
خاتمی در ادامه به انتصاب فرماندهان ارشد نیروهای مسلح توسط رهبر معظم انقلاب، مجتبی خامنه‌ای، اشاره کرد و گفت: هفته گذشته، رهبر معظم انقلاب و فرماندهی کل قوا، این عزیزان را منصوب کردند و این موضوع نشان‌دهنده اقتدار روزافزون نیروهای مسلح ماست.
وی افزود: به لطف خدا، نیروهای تازه‌نفس وارد میدان شدند و راه فرماندهان شهید را ادامه می‌دهند و دشمن را بیشتر به قعر آب‌های خلیج فارس خواهند فرستاد.
امام جمعه موقت تهران با سر دادن شعار «الله‌اکبر، خامنه‌ای» این انتصابات را تبریک گفت و برای فرماندهان جدید آرزوی موفقیت روزافزون کرد.
تجمعات خیابانی، نوعی عبادت است
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تجمعات پرشور مردمی در خیابان‌ها گفت: این تجمعات خیابانی شما بی‌شک عبادت است. قرآن می‌فرماید: «وَلَا یَطَأُونَ مَوْطِئًا یَغِیظُ الْکُفَّارَ وَلَا یَنَالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَّیْلًا إِلَّا کُتِبَ لَهُم بِهِ عَمَلٌ صَالِحٌ».
خاتمی افزود: این گردهمایی‌های شما کمر دشمن را شکسته است. در گزارش‌های خبری آمده بود که محبوبیت رئیس‌جمهور خبیث و جلاد آمریکا به زیر ۳۰ درصد رسیده است؛ این یعنی اوج خواری و ذلت آمریکا.
وی ادامه داد: چه کسی این ذلت را به وجود آورده است؟ همان‌هایی که با حمایت شما عزیزان، پشت صحنه تحولات ایستاده بودند. این تجمعات، ملی و میهنی است و تنها به قشر خاص، سلیقه خاص یا گروه خاصی محدود نمی‌شود.
امام جمعه موقت تهران تأکید کرد: همان‌طور که از ابتدا همه آمدید، ان‌شاءالله همه تا زمانی که لازم باشد، حضور خواهند یافت.
برگزاری مراسم چهلم شهدای مقاومت
خاتمی با اشاره به مراسم چهلم شهدای مقاومت گفت: چهلمین روز خاکسپاری امام شهید، هفته آینده در تهران، قم و مشهد برگزار می‌شود و این مراسم همچنین چهلمین روز خاکسپاری امام شهید و خانواده ایشان نیز هست.
وی افزود: همان‌طور که در تشییع پیکرها سنگ تمام گذاشتید، ان‌شاءالله مطمئنم در این مراسم نیز شما مردم خوب سنگ تمام خواهید گذاشت.
